Monitoring hien w pobliżu Jeziora Eyasi: projekt United Tansania e.V. i Altezza Travel

Tanzania jest znana jako jeden z najlepszych kierunków safari w Afryce. Przyjeżdża się tu, by zobaczyć dziką przyrodę w całej jej różnorodności i z bliska obserwować zwierzęta, które wielu zna tylko z filmów przyrodniczych. To doskonały kraj do poznawania fauny Afryki, z licznymi rezerwatami i parkami narodowymi.

Rzeczywistość jest jednak bardziej złożona, niż sugerują zdjęcia z safari. Poza obszarami chronionymi w Tanzanii są także wsie, pola uprawne i inne miejsca, w których żyją ludzie. To właśnie tam najczęściej dochodzi do konfliktów między lokalnymi społecznościami a dzikimi zwierzętami. Jak działa ochrona przyrody, gdy ludzie i zwierzęta korzystają z tej samej przestrzeni?

Konflikty między ludźmi a dzikimi zwierzętami

Jednym z takich miejsc są brzegi Jeziora Eyasi. Leży ono w pobliżu Obszaru Chronionego Ngorongoro, ale nie jest parkiem ani rezerwatem. Mieszkają tu społeczności Datoga i Hadza, które pod wieloma względami zachowują tradycyjny sposób życia.

Datoga hodują bydło. Ich stada bywają atakowane przez lwy, lamparty i hieny. Dawniej w odwecie zabijano drapieżniki; dziś zdarza się to rzadziej.

Hadza utrzymują się z polowania i zbieractwa. Należą do ostatnich ludów Afryki, które wciąż żyją w dużej mierze samowystarczalnie. Ich populacja jednak maleje. Presję wywierają na nich rozwijające się rolnictwo i nowoczesny styl życia, a jednocześnie dzielą tę samą ziemię z lwami, bawołami i hienami.

Zarówno społeczności łowiecko-zbierackie, jak i dzikie zwierzęta szybko tracą tereny, od których zależy ich przetrwanie, co utrudnia współistnienie. Dawniej między Jeziorem Eyasi a pobliskim Jeziorem Manyara istniały korytarze migracyjne zwierząt. Dziś znacząco się zawęziły albo zostały całkowicie przerwane. To właśnie tam napięcia są największe.

Właśnie tu działa organizacja ochrony przyrody United Tansania e.V..

United Tansania e.V. i hieny

United Tansania e.V., kierowana przez lekarkę weterynarii i specjalistkę od dzikiej przyrody, dr Judith Lazak, uruchomiła Camera Scout Project. Jego celem jest badanie populacji drapieżników wokół Jeziora Eyasi, włączenie lokalnych mieszkańców w prace terenowe oraz ograniczenie liczby konfliktów między ludźmi a dzikimi zwierzętami. Metody wybrane przez dr Lazak są szczególnie interesujące. Tak działa ten projekt.

Zespół dr Lazak postanowił skupić się na hienach. Od początku był to wymagający wybór, ponieważ:

• tych zwierząt zwykle nie uważa się za urocze, piękne ani „warte” uwagi
• często przedstawia się je jako podstępne, tchórzliwe drapieżniki
• przez stulecia współistnienia ludzie stworzyli na ich temat wiele złowróżbnych mitów, w tym opowieści o rozkopywaniu grobów i czarach

W rzeczywistości hieny są ważną częścią ekosystemu – prawdziwymi „ekipami sprzątającymi” sawanny. Zjadając padlinę, ograniczają ilość odpadów biologicznych i pomagają hamować rozprzestrzenianie się chorób, które dotykają zarówno dzikie zwierzęta, jak i zwierzęta gospodarskie.

W Tanzanii żyją 3 gatunki hien. Camera Scout Project w pobliżu Jeziora Eyasi bada 2 z nich: hieny cętkowane i hieny pręgowane. Hiena pręgowana jest uznawana za gatunek bliski zagrożenia.

Camera Scout Project w pobliżu Jeziora Eyasi

Zespół United Tansania e.V. włączył w prace lokalnych mieszkańców. W 6 wsiach wybrano wolontariuszy terenowych, którzy koordynują monitoring w przydzielonych im obszarach. W pobliżu każdej wsi, w miejscach prawdopodobnej aktywności hien, zainstalowano fotopułapki. Do zadań wolontariuszy należy wymiana baterii w kamerach, regularne przeglądanie nagrań oraz patrolowanie terenu w poszukiwaniu tropów i innych śladów aktywności zwierząt.

Aby zmotywować wolontariuszy, United Tansania e.V. wraz ze sponsorem projektu wprowadziła system konkursowy. Za każde wykryte zwierzę z listy gatunków rzadkich lub narażonych na wyginięcie wsie otrzymują punkty.

Pod koniec każdego miesiąca punkty są podliczane, a wieś z najlepszym wynikiem otrzymuje nagrodę finansową w wysokości 200 euro. Decyzją społeczności środki te przeznacza się na lokalne potrzeby wsi. W ten sposób monitoring dzikich zwierząt zyskuje praktyczną wartość dla mieszkańców.

Podczas spotkań społeczności wspólne oglądanie nagrań zachęca mieszkańców do rozmowy o hienach z bardziej naukowej perspektywy, pozwala lepiej poznać ich zachowanie i stopniowo zmienia nastawienie do tych zwierząt. Z czasem systematyczny monitoring pomógł projektowi zidentyfikować 3 klany hien i ustalić skład każdego z nich. Wolontariusze nauczyli się rozpoznawać poszczególne zwierzęta po ich indywidualnych znakach.

Takie podejście pomaga lepiej rozumieć zachowanie zwierząt, zamiast reagować strachem lub dawnymi stereotypami. Hieny przestają być postrzegane wyłącznie jako zagrożenie. Mieszkańcy coraz częściej widzą w nich część własnego środowiska.

Rola Altezza Travel

Altezza Travel, tanzański organizator safari i wypraw na Kilimandżaro, wspiera finansowo Camera Scout Project. Wspieramy także inne inicjatywy:

• projekt Nature Tanzania dotyczący ochrony krytycznie zagrożonych krawczyków długodziobych
• Park Narodowy Mkomazi: azyl dla nosorożców czarnych
• odtwarzanie lasu w strefie buforowej rzeki Kilimandżaro w Rundugai
• oraz inne projekty ochrony przyrody i inicjatywy społeczne

Wspieramy takie projekty, ponieważ przynoszą mierzalne efekty – korzystne zarówno dla ludzi, jak i dla przyrody.

Jesteśmy wdzięczni zespołowi United Tansania e.V. oraz dr Judith Lazak za zaangażowanie w ochronę dzikiej przyrody Tanzanii i za możliwość uczestniczenia w tej pracy. Projekt możesz wesprzeć także samodzielnie. Najprościej zrobić to, przekazując darowiznę na stronie United Tansania e.V..

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.