Wielka Migracja gnu

Wyobraź sobie miliony zwierząt przemierzających rozległe równiny Afryki Wschodniej – spektakl natury, jakiego nie ma nigdzie indziej na Ziemi. To Wielka Migracja gnu, największy ruch zwierząt lądowych na naszej planecie. Blisko 2 miliony gnu, zebr i gazeli wędrują przez ekosystem Serengeti-Mara w niekończącym się cyklu. W szczegółowym przewodniku Altezza Travel sprawdzisz, gdzie i kiedy najlepiej obserwować to imponujące zjawisko.

Gdzie odbywa się Wielka Migracja gnu?

Wielka Migracja gnu odbywa się w Afryce Wschodniej, w ekosystemie Serengeti-Mara – najstarszym i ostatnim tego typu ekosystemie na świecie. Rozciąga się od północnej Tanzanii po południową Kenię i obejmuje tereny rdzennych społeczności oraz obszary chronione dzikiej przyrody, takie jak Park Narodowy Serengeti, Obszar Chroniony Ngorongoro, a po stronie kenijskiej Rezerwat Maasai Mara. Większość Wielkiej Migracji gnu przebiega na terenie tanzańskiego Parku Narodowego Serengeti.

Ten ekosystem zajmuje około 40 000 km² i jest domem dla kilku milionów zwierząt, w tym gnu, gazeli Thomsona, zebr, bawołów, żyraf, słoni, hipopotamów, lwów, lampartów, gepardów, hien i wielu innych gatunków. Tak duża różnorodność wynika z mozaiki siedlisk: jezior, rzek, mokradeł, trawiastych równin i lasów.

Ekosystem ten jest żywym modelem złożonych zależności między dzikimi zwierzętami a środowiskiem. Pokazuje cykl życia w całej jego potędze i surowości. Susza zmusza ssaki do opuszczania dotychczasowych siedlisk, fronty burzowe prowadzą je ku świeżej trawie i wodzie, a bujne równiny dają najlepsze warunki do odchowu nowo narodzonych cieląt. Te bezbronne młode szybko stają się jednak celem drapieżników i padlinożerców.

W którym miesiącu odbywa się Wielka Migracja gnu?

Migracja gnu w Serengeti jest jednocześnie pościgiem za życiem i ucieczką przed śmiercią – nieustannym cyklem w najpełniejszym sensie. Stada gnu poruszają się zgodnie z ruchem wskazówek zegara wzdłuż granic Serengeti-Mara i wędrują przez 12 miesięcy w roku.

Wielka Migracja miesiąc po miesiącu

UNESCO nazywa Wielką Migrację jednym z „najbardziej imponujących zjawisk naturalnych” na Ziemi, widocznym nawet z kosmosu. Skala jest oszałamiająca: około 2 miliony gnu oraz setki tysięcy gazeli i zebr łączą się w stada i przemierzają afrykańskie równiny, pokonując łącznie 800–1 000 km. Ta wielka wędrówka nie ma początku ani końca – są tylko narodziny i śmierć. W tym rytmie przedstawiamy trasę migracji.

Wielka Migracja gnu w styczniu / lutym / marcu

Na początku roku stada kopytnych docierają na południowe równiny Serengeti, wzdłuż wschodniej granicy parku narodowego, w pobliżu Ngorongoro. Deszcze już ustąpiły, a równiny pokrywa świeża, bujna trawa. Sprzyjająca pogoda tworzy idealne warunki dla sezonu wycieleń. W ciągu 2 miesięcy rodzi się około 400 000 cieląt, które niemal od razu stają się celem drapieżników.

Kwiecień / maj

Gnu migrują na północny zachód, ku centralnemu Serengeti, rozciągając się na dziesiątki kilometrów. Ich celem jest Zachodni Korytarz, gdzie czeka pierwsza poważna przeszkoda – rzeka Grumeti, zamieszkana przez krokodyle.

Czerwiec / lipiec

Na początku pory suchej duże stada gromadzą się na południowych brzegach Grumeti. Mogą pozostawać tu nawet 2 tygodnie, zanim podejmą próbę dramatycznej przeprawy przez rzekę – dla wielu zwierząt ostatniej. Po przejściu na drugi brzeg stada ruszają dalej na północ, w stronę rzeki Mara. To najbardziej intensywny i niebezpieczny etap, często uznawany za kulminację migracji. Tysiące zwierząt giną w silnym nurcie, w panice tłumu, w paszczach krokodyli i za sprawą wielkich kotów czekających po obu stronach rzeki.

Sierpień / wrzesień / październik

Część zwierząt omija rzekę Mara i pozostaje w północnym Serengeti, inne przekraczają granicę z kenijskim Masai Mara. Kolumny migrujących zwierząt skręcają następnie na wschód, a z czasem znów kierują się na południe, ponownie przecinając Marę.

Listopad / grudzień

Po krótkich deszczach przypadających na wrzesień–listopad stada wracają do Tanzanii, przemieszczając się wzdłuż wschodniej granicy Serengeti w stronę Ngorongoro. Pod koniec roku równiny znów tętnią dziką przyrodą, a cykl rozpoczyna się od nowa.

Kiedy najlepiej zobaczyć Wielką Migrację?

Najlepszy czas na obserwację Wielkiej Migracji gnu zależy od tego, jakiego rodzaju safari szukasz. Najbardziej ikoniczne i dramatyczne momenty przypadają od końca lipca do początku września, gdy stada przekraczają rzekę Mara w drodze do Kenii, oraz na styczeń i luty w Ndutu, kiedy na bujnych równinach trwa sezon wycieleń. To jedne z najbardziej spektakularnych scen w naturze, ale zarazem okresy największego ruchu. Około 90% odwiedzających wybiera właśnie te miesiące. Migrację niemal na pewno zobaczysz, lecz trzeba liczyć się z dużą liczbą samochodów. Staramy się prowadzić safari tak, by dawało jak najwięcej prywatności, ale pełnego spokoju na trasie praktycznie nie da się wtedy zagwarantować.

Jeśli zależy Ci na spokojniejszej obserwacji, rozważ region Grumeti w maju lub czerwcu, gdy stada przemieszczają się przez Zachodni Korytarz. W maju może jeszcze padać, ale samochodów jest wyraźnie mniej. To dobry wybór dla osób szukających większej kameralności podczas safari śladem Wielkiej Migracji w Serengeti.

Mapa Wielkiej Migracji gnu 

Migracja gnu w Serengeti pod presją

Profesor biologii T. Michael Anderson z Uniwersytetu Wake Forest porównał ekosystem Serengeti-Mara do wehikułu czasu. Pozwala on zobaczyć, jak wyglądały zaginione ekosystemy pastwiskowe Ziemi. Podobne krajobrazy w obu Amerykach, Australii i Eurazji niegdyś tętniły wędrującą megafauną, lecz dziś już nie istnieją.

Afryce grozi dopisanie do tej listy. Ekspansja człowieka stanowi dla zwierząt znacznie większe zagrożenie niż tysiące drapieżników. Chodzi między innymi o wzrost liczebności rdzennych społeczności i rozszerzanie ich terenów rolniczych na obrzeżach obszarów chronionych. Pastwiska dla bydła są grodzone, a między osadami powstają drogi. Przecina to szlaki migracyjne dzikich zwierząt i odbiera im dostęp do pożywienia oraz wody. W wyniku tak głębokiej ingerencji zniszczono jedną z największych migracji gnu na kontynencie – w Botswanie. Podczas dotkliwych susz w latach 1979–1985 setki tysięcy zwierząt padły, nie mogąc dotrzeć do rzeki Boteti.

W 2017 roku grupa naukowców pod kierunkiem profesor Mette Løvschal z Uniwersytetu Aarhus w Danii ustaliła, że w ostatnich latach liczba sztucznych barier dla zwierząt w regionie Greater Mara w Kenii wzrosła o 20%. Wskaźnik ten nadal rośnie.

2 lata później, w 2019 roku, międzynarodowy zespół naukowców opisał ten problem w skali całego Serengeti-Mara. Wzrost liczby ludzi i zwierząt hodowlanych w regionach granicznych szybko zmniejsza przestrzeń dostępną dla migracji, grożąc załamaniem całego cyklu.

To jednak nie wszystko. Najnowsze badanie prowadzone przez biologów z Uniwersytetu Kopenhaskiego wykazało, że przerywanie tras migracyjnych negatywnie wpływa na genetykę gnu. W dłuższej perspektywie może to obniżyć płodność i zdolność przystosowania się do zmian zewnętrznych, takich jak zmiany klimatu. To z kolei może zagrozić przetrwaniu gatunku jako całości.

Naukowcy są zgodni, że punkt bez powrotu nie został jeszcze przekroczony. Pilnie potrzebne są jednak działania ochronne. Konieczne są nowe strategie zarządzania pograniczem Serengeti-Mara, być może z większym udziałem rdzennych społeczności w ochronie przyrody. Bez interwencji Wielka Migracja może wkrótce przejść do historii.

Ochrona Wielkiej Migracji gnu

Grodzenie obszarów chronionych i ograniczanie rdzennych społeczności, takich jak Masajowie, nie jest rozwiązaniem. Te ziemie są ich dziedzicznym prawem, a kultura pasterska pozostaje integralną częścią ich życia. Turystyka przynosi przy tym Tanzanii i Kenii znaczące dochody, wspierając lokalne społeczności oraz inicjatywy środowiskowe, takie jak działania przeciw kłusownictwu i ochrona gatunków zagrożonych.

Osobiste spotkanie z przyrodą ma ogromne znaczenie: poznanie dzikich zwierząt sawanny potrafi poruszyć znacznie mocniej niż dziesiątki wystąpień na forum ekologicznym.

Safari śladem Wielkiej Migracji gnu w Tanzanii pozwala zobaczyć to zjawisko w pełnej skali – z bliska, w naturalnym środowisku jednych z najbardziej rozpoznawalnych zwierząt Afryki.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów