Diamox i choroba wysokościowa podczas wejścia na Kilimandżaro

Wejście na Kilimandżaro budzi emocje, ale ekstremalna wysokość 5 895 m n.p.m. niesie dla wspinaczy ryzyko choroby wysokościowej. Aby jej zapobiegać i ułatwić organizmowi aklimatyzację, wielu uczestników wypraw stosuje lek o nazwie Diamox. W tym artykule Altezza Travel wyjaśniamy, czym jest, jak działa, jaka dawka jest uznawana za optymalną i jakie działania niepożądane mogą się pojawić.

Na dużej wysokości powietrze staje się rzadsze i zawiera znacznie mniej tlenu niż na poziomie morza, co może prowadzić do hipoksji, czyli niedotlenienia. U niektórych wspinaczy pierwsze łagodne objawy niedoboru tlenu mogą pojawić się już na wysokości 2 000 m n.p.m., choć częściej odczuwalne są powyżej 3 000 m n.p.m. Na takich wysokościach amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) wskazują, że poziom tlenu spada do około 69%, a wysycenie krwi tlenem wynosi od 88% do 91%. I nie zawsze dzieje się to stopniowo.

Jedna z najpopularniejszych tras na Kilimandżaro, Lemosho, zaczyna się na wysokości 3 500 m n.p.m., po dojeździe samochodem do pierwszego obozu. Oznacza to, że skutki niedoboru tlenu mogą być odczuwalne już po kilku godzinach wyprawy.

W większości przypadków organizm człowieka potrafi przystosować się do wysokości około 4 000 m n.p.m., dostosowując oddech do niższego poziomu tlenu. Powyżej tej granicy potrzebuje jednak wsparcia. Obejmuje ono wolniejsze tempo podejścia, częste przerwy, odpowiednie nawodnienie i uważną obserwację samopoczucia. Diamox, znany także jako Diacarb lub acetazolamid, jest często stosowany jako wsparcie aklimatyzacji i profilaktyka choroby wysokościowej.

Czym jest Diamox i jak działa?

Diamox to nazwa handlowa acetazolamidu, leku opracowanego pierwotnie jako środek moczopędny. Dziś jest szeroko znany z tego, że pomaga zapobiegać objawom choroby wysokościowej lub je łagodzić – dotyczy to bólu głowy, nudności, zawrotów głowy i zmęczenia, częstych w miarę nabierania wysokości. Diamox przyspiesza adaptację organizmu do obniżonego poziomu tlenu.

Lek w niewielkim stopniu hamuje enzymy uczestniczące w łączeniu dwutlenku węgla z wodą podczas oddychania. Ogranicza to powstawanie kwasu węglowego w organizmie, pomaga oszczędzać tlen i stabilizować równowagę kwasowo-zasadową. W efekcie wspinacze oddychają głębiej i częściej, dzięki czemu do krwiobiegu trafia więcej tlenu.

Diamox pomaga także przy innym częstym problemie wysokościowym – zaburzeniach snu. Wielu wspinaczy doświadcza nocą nieregularnego oddechu, co na dużej wysokości jest zjawiskiem normalnym. Diamox pomaga regulować oddychanie, poprawia jakość snu i pozwala organizmowi skuteczniej się regenerować.

Trzeba pamiętać, że acetazolamid jest lekiem moczopędnym, dlatego częstsze oddawanie moczu podczas wejścia jest normalnym działaniem niepożądanym. Wynika ono także ze zwiększonego spożycia płynów – uczestnikom trekkingu zaleca się wypijanie co najmniej 4 litrów wody dziennie.

Skuteczność Diamoxu: badania i zalecenia

Profilaktyczne przyjmowanie Diamoxu zmniejsza ryzyko objawów choroby wysokościowej o około 48% w porównaniu z placebo. Do takiego wniosku doszło International Society of Travel Medicine, a wyniki badań opublikowano na stronie amerykańskiej Narodowej Biblioteki Medycznej. Wysokie dawki nie są konieczne – 250 mg dziennie działa niemal tak skutecznie jak większe ilości leku.

Międzynarodowe organizacje zajmujące się medycyną podróży publikują jasne wytyczne dotyczące acetazolamidu. Na przykład Wilderness Medical Society, jeden z najważniejszych autorytetów w medycynie wysokościowej, zdecydowanie zaleca rozważenie Diamoxu w profilaktyce choroby wysokościowej. CDC wskazuje również, że trasy trekkingowe, takie jak dojście do bazy pod Everestem lub na szczyt Kilimandżaro, wiążą się z 30–40% ryzykiem choroby wysokościowej. Diamox może sprawić, że wejście będzie bezpieczniejsze i mniej obciążające.

Nie oznacza to jednak, że lek daje 100% ochrony. Badanie terenowe na Kilimandżaro, prowadzone przez Stuarta J. Jacksona z University of Edinburgh, wykazało, że profilaktyczne stosowanie Diamoxu było niemal nieskuteczne przy szybkich podejściach bez odpowiedniego czasu na aklimatyzację. Dlatego w Altezza zalecamy wybór programu trwającego co najmniej 7 dni i stosowanie się do wskazówek przewodników, zwłaszcza dotyczących nawodnienia i tempa podejścia. To jedne z najważniejszych warunków udanego wejścia na szczyt.

Kiedy przyjmować Diamox w profilaktyce choroby wysokościowej?

Standardowy schemat profilaktyki zakłada rozpoczęcie przyjmowania Diamoxu 1 dzień przed podejściem i kontynuowanie go przez całą wyprawę. Zalecana dawka dla dorosłych to 125 mg 2 razy dziennie, rano i wieczorem. Taka dawka daje najlepszą równowagę między skutecznością a minimalnym ryzykiem działań niepożądanych.

Diamox można też zacząć przyjmować w dniu rozpoczęcia wejścia albo dopiero po pojawieniu się objawów – w tym drugim przypadku jest to już leczenie, nie profilaktyka. Wspomniane wyżej organizacje międzynarodowe zdecydowanie zalecają wcześniejsze rozpoczęcie przyjmowania leku, jeśli ma być stosowany zapobiegawczo.

Działania niepożądane i przeciwwskazania do stosowania Diamoxu

Przy dawkach profilaktycznych działania niepożądane Diamoxu są zwykle łagodne. Najczęściej występują częstsze oddawanie moczu oraz mrowienie lub lekkie drętwienie palców. Te odczucia są niekomfortowe, ale nieszkodliwe i zwykle ustępują po odstawieniu leku.

Inne możliwe działania niepożądane to łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności lub utrata apetytu, zawroty głowy, zmiana odczuwania smaku, a w rzadkich przypadkach szumy uszne lub niedrożność nosa. Zmęczenie, senność albo pobudzenie również uznaje się za reakcje mieszczące się w normie.

Szczególną ostrożność należy zachować przy alergiach i indywidualnej nietolerancji. Jeśli kiedykolwiek wystąpiła u Ciebie reakcja alergiczna na sulfonamidy, Diamox jest przeciwwskazany. W razie wątpliwości, a także w ciąży lub przy planowaniu ciąży, skonsultuj się z lekarzem.

Diamoxu powinny unikać również osoby z chorobami przewlekłymi, takimi jak choroby nerek, wątroby lub nadnerczy, a także obturacyjna choroba płuc. U osób zdrowych lek jest jednak zasadniczo bezpieczny.

Alternatywy dla Diamoxu

Niektórzy wspinacze i przewodnicy stosują inne leki, aby zapobiegać chorobie wysokościowej lub ją leczyć. Do alternatyw należą:

• Ibuprofen i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne: Nowsze badania pokazują, że regularnie przyjmowany ibuprofen może zmniejszać wysokościowe bóle głowy i inne objawy. Jest jednak mniej skuteczny niż Diamox i zwykle zaleca się go tylko wtedy, gdy Diamox jest przeciwwskazany.
• Ginkgo biloba: Dawniej sądzono, że ten ekstrakt roślinny pomaga zapobiegać chorobie wysokościowej. Badania przyniosły jednak niejednoznaczne wyniki. Badanie University Health Sciences Research Foundation w Kolumbii wykazało skuteczność tylko przy stosowaniu w połączeniu z Diamoxem. Obecnie międzynarodowe organizacje medyczne nie zalecają miłorzębu ze względu na niewiarygodne dane.
• Tlen z butli i trening hipoksyjny: Niektórzy wspinacze przed wyjazdem przechodzą trening hipoksyjny albo korzystają z tlenu z butli na wysokości. Wstępna aklimatyzacja polega na symulowaniu warunków obniżonej zawartości tlenu, na przykład podczas treningu cardio w specjalnych maskach, ale zwykle korzystają z niej zawodowi alpiniści przygotowujący się do znacznie wyższych szczytów. W przypadku Kilimandżaro lepiej skupić się na kondycji fizycznej i, jeśli to możliwe, odbyć krótki trekking na umiarkowanej wysokości na miesiąc przed wyjazdem.
• Tlen z butli jest na Kilimandżaro stosowany dość często. Altezza Travel utrzymuje zapas około 500 zestawów tlenowych, ale używamy ich wyłącznie przy ciężkich objawach choroby wysokościowej, nie profilaktycznie. Tlen dodatkowy może pomóc złagodzić stan wspinacza, jednak jego ciągłe stosowanie może utrudniać naturalną aklimatyzację organizmu.
• Deksametazon: To skuteczny lek stosowany w chorobie wysokościowej, ale nie przyspiesza aklimatyzacji. Działa poprzez zmniejszanie stanu zapalnego i jest używany głównie w sytuacjach nagłych albo podczas szybkich podejść bez wcześniejszego przygotowania, na przykład w akcjach ratunkowych.

Podsumowując, Diamox to sprawdzony lek stosowany w profilaktyce i leczeniu choroby wysokościowej, a jego skuteczność potwierdzają badania naukowe, także te prowadzone w kontekście wejść na Kilimandżaro. Lek przyspiesza aklimatyzację organizmu do dużej wysokości i znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju ostrych objawów choroby wysokościowej. W połączeniu z innymi strategiami aklimatyzacji na Kilimandżaro Diamox może sprawić, że droga na „dach Afryki” będzie znacznie bardziej komfortowa i bezpieczna.

Diamox na Kilimandżaro: FAQ i najważniejsze informacje

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów