Palące słońce przez cały rok, upał i susza – taki obraz często kojarzy się z Afryką. To jednak tylko część rzeczywistości. Kontynent obejmuje wiele stref klimatycznych: są tu nie tylko pustynie, lecz także rozległe lasy tropikalne, majestatyczne pasma górskie z lodowcami, a nawet zaspy śnieżne. Opady śniegu są oczywiście rzadkie i najczęściej pojawiają się na górskich szczytach.
Afryka jest zbyt różnorodna, by zamknąć ją w stereotypowych opisach. Dlatego pokazujemy pełniejszy i dokładniejszy obraz, prowadząc przez najbardziej śnieżne miejsca na kontynencie.
Śnieg w Afryce równikowej. Czy w Afryce pada śnieg?
W równikowej części kontynentu klimat jest gorący, bardzo wilgotny i związany z obfitymi sezonowymi opadami. Śnieg pojawia się tu na wysokościach powyżej 4 500 m n.p.m. Najlepiej szukać go w Afryce Wschodniej: na szczytach Kilimandżaro, Mount Kenya, Rwenzori oraz w górach Simien.
1. Śnieg na Kilimandżaro w Tanzanii
Najwyższa góra Afryki (5 895 m n.p.m.) leży bardzo blisko równika. Kilimandżaro znajduje się w Tanzanii, na terenie parku narodowego o tej samej nazwie. W zależności od pory dnia i wysokości pogoda na górze może w ciągu 1 dnia przejść od dużego upału do skrajnego chłodu.
Duża wysokość najwyższego szczytu Afryki oraz równikowe pasaty sprawiają, że w górnych partiach Kilimandżaro panuje dość chłodny klimat. U stóp góry średnia temperatura wynosi 21–27°C, natomiast na Uhuru Peak nocą może wahać się od -7°C do -29°C. Jeśli planujesz wyprawę, by zdobyć Kilimandżaro, przygotuj się nie tylko na ciepłe i komfortowe warunki, lecz także na deszcz, wiatr, mróz, a nawet śnieg.
Monsuny znad Oceanu Indyjskiego napotykają masyw góry; unoszące się powietrze ochładza się i oddaje wilgoć w postaci deszczu oraz śniegu przy szczycie. Główna pora deszczowa trwa od marca do maja, a krótszy okres opadów przypada na listopad.
Wyprawy na Kilimandżaro odbywają się przez cały rok, ale wejście jest trudniejsze w porze deszczowej. Najdogodniejszy czas na zdobycie szczytu przypada od końca grudnia do początku marca oraz od połowy czerwca do końca października. W pozostałych miesiącach dominują ulewne deszcze, a coraz mniej przewidywalny klimat Tanzanii utrudnia dokładne prognozowanie warunków. Dlatego trzeba być gotowym na nagłe zmiany pogody.
2. Śnieg na Mount Kenya w Kenii
Mount Kenya leży blisko równika, a u jej stóp znajduje się miasto Nanyuki, gdzie stoi znak wyznaczający linię równika – jedna z najbardziej rozpoznawalnych lokalnych atrakcji.
Góra wznosi się na 5 199 m n.p.m., a przy jej szczycie znajduje się 11 lodowców. Od podnóża po wierzchołek przechodzi się przez różne strefy klimatyczne, które potrafią diametralnie się od siebie różnić. Południowo-wschodnie zbocza są na przykład bardzo wilgotne i porośnięte gęstymi lasami. W partiach szczytowych często pada śnieg, zasilając lodowce.
Mount Kenya jest najwyższą górą Kenii i 2. najwyższą górą Afryki po Kilimandżaro.
Opady śniegu występują na górze od marca do grudnia, w porze deszczowej. Śnieg spotkasz jednak dopiero po wejściu na wysokość około 4 300 m n.p.m. W porach suchych, od stycznia do lutego oraz od lipca do października, pogoda w górach staje się stabilniejsza i bardziej słoneczna. W tych miesiącach opady spadają do minimum, a śnieg nie występuje. Poprawia się widoczność, odsłaniając przed wspinaczami imponujące lodowce.
3. Śnieg w górach Rwenzori w Ugandzie
W sercu kontynentu afrykańskiego, pośród tropikalnych lasów deszczowych na granicy Konga i Ugandy, wznoszą się ośnieżone szczyty gór Rwenzori. Uważa się, że dawniej znano je jako tajemnicze „Góry Księżycowe”. Nazwa mogła wziąć się stąd, że ich zarysy stają się widoczne dopiero w świetle księżyca, podczas gdy za dnia gęsta mgła tropikalnego lasu zasłania szczyty.
Współczesna nazwa Rwenzori wywodzi się z języka miejscowego ludu – „Rwenjura”. Zwrot ten można tłumaczyć jako „ten, który sprowadza deszcz” albo „król chmur” – trafnie, bo w tych górach pada przez około 300 dni w roku.
Pasmo Rwenzori rozciąga się na ponad 120 km i składa z 6 głównych masywów. Najwyższy punkt to Margherita Peak w masywie Mount Stanley, sięgający 5 109 m n.p.m.; dalej znajdują się Speke (4 890 m n.p.m.) i Baker (4 844 m n.p.m.). Pozostałe masywy to Emin (4 798 m n.p.m.) i Jessi (4 715 m n.p.m.), a Luigi di Savoia osiąga 4 627 m n.p.m. Szczyty rozdzielają głębokie doliny porośnięte gęstymi lasami tropikalnymi – w niższych partiach gorącymi i wilgotnymi. Na wierzchołkach temperatura często spada jednak poniżej zera.
Lodowce występują na stokach masywów Stanley, Speke i Baker od wysokości około 4 400 m n.p.m., gdzie opady śniegu stają się częstsze.
W rejonie gór Rwenzori mgła i deszcz są częste. Są tu jednak także 2 pory suche. Pierwsza zaczyna się w czerwcu lub lipcu i trwa do sierpnia, druga przypada od grudnia lub stycznia do lutego. To najkorzystniejsze okresy na wspinaczkę.
Niegdyś cały system górski Rwenzori był pokryty lodem. Dziś pozostałości dawnej lodowcowej świetności zachowały się tylko na 3 najwyższych górach, przede wszystkim na Stanleyu. Niektóre dane wskazują, że lód na szczytach Rwenzori może całkowicie zniknąć do 2030 roku. Stanley jest najwyższą górą Konga i Ugandy oraz 3. najwyższą górą Afryki po Kilimandżaro i Mount Kenya. Północna strona Stanleyu jest przykryta śniegiem i lodem, które prowadzą bezpośrednio ku szczytowi.
4. Śnieg w górach Simien w Etiopii
W Etiopii są również odrębne obszary górskie, gdzie w różnych okresach obserwowano opady śniegu. Takie zjawiska należą tu jednak do rzadkości. Najwyższy punkt gór Simien osiąga 4 533 m n.p.m. Pokrywę śnieżną zobaczyć tu niezwykle trudno – topnieje zbyt szybko.
Śnieg w Afryce Południowej
Afryka Południowa leży na półkuli południowej, a więc dość daleko od równika. Pory roku są tu odwrócone: lato zaczyna się w grudniu i trwa do lutego, a zima przypada od czerwca do sierpnia. To obszar o zróżnicowanych klimatach, gdzie również można zobaczyć śnieg.
W południowej części Afryki są 2 główne regiony, w których śnieg pada stosunkowo regularnie – Republika Południowej Afryki i Lesotho. RPA obejmuje różne ekosystemy: od wysokich gór po sawanny, trawiaste równiny, lasy, a nawet tundrę. Na uwagę zasługuje też Królestwo Lesotho. Ten kraj, w całości otoczony przez RPA, leży na wysokości ponad 1 000 m n.p.m. Śnieg obserwowano również w słonecznej Namibii, choć większe opady są tam rzadkim i szczęśliwym zbiegiem okoliczności. Przyjrzyjmy się tym regionom bliżej.
1. Czy w Republice Południowej Afryki pada śnieg?
Krótka odpowiedź brzmi: tak. Oto miejsca i okresy, w których można go spotkać.
Góry Cederberg
Pasmo Cederberg w Prowincji Przylądkowej Zachodniej leży około 300 km na północ od Kapsztadu i zbudowane jest głównie z piaskowca. Klimat jest tu szczególny: latem skrajnie gorący i suchy, zimą bardzo wilgotny. U podnóża gór zwykle pada deszcz, natomiast szczyty zimą często przykrywa śnieg.
W lipcu 2024 roku śnieg spadł podczas safari w RPA. Choć w tej części kontynentu trwała zima, zjawisko było niespodziewane i zaskakujące. Nagrania zwierząt w śniegu pod Kapsztadem szybko obiegły internet – lwy, nosorożce, słonie, a nawet żyrafy ze śnieżnymi czapami na głowach i grzbietach wywołały w sieci falę zdumienia i zachwytu.
Sutherland
To jedno z najchłodniejszych miejsc w Republice Południowej Afryki. Zimą śnieg jest tu dość częsty, choć zwykle pada tylko około 1 raz w miesiącu – najczęściej w czerwcu, lipcu i sierpniu. Średnia temperatura zimą spada do -2°C. Chłodny klimat wynika z wysokości: region leży na 1 458 m n.p.m.
W lipcu 2023 roku śnieg spadł w Johannesburgu, jednym z największych miast RPA. W mieście jest to rzadkie zjawisko, dlatego opady były szczególnie odnotowywane – po raz pierwszy od ponad 10 lat. Wcześniej śnieg w Johannesburgu padał w 2012 roku.
Rhodes
Ta niewielka miejscowość leży w . Panuje tu subtropikalny klimat wyżynny: łagodne lata oraz suche, chłodne zimy z okresowymi opadami śniegu.
Rhodes leży na wysokości nieco ponad 1 800 m n.p.m. To także punkt startowy corocznego zimowego wydarzenia Rhodes Trail Run – biegu na dystansie 52 km przez surowy teren, prowadzącego przez granicę Lesotho i obok ośnieżonych pól .
W Górach Smoczych znajduje się również Tiffindell, południowoafrykański ośrodek narciarski, w którym przez 3 miesiące w roku można jeździć na nartach i snowboardzie. Mountain Club of South Africa (MCSA) oraz Ski Club of the University of Cape Town wyposażyły ten teren w schrony narciarskie. Sporty zimowe w regionie Przylądka zależą jednak od sezonowego śniegu.
Hogsback
To kolejna niewielka miejscowość, położona w górach Amatola na wysokości 1 963 m n.p.m. Chłodny klimat oceaniczny bywa tu porównywany do angielskiej pogody, a średnia temperatura zimą wynosi około 3,5°C. Choć śnieg jest rzadki, pada tu kilka razy w roku dzięki dużej wysokości miejscowości.
2. Śnieg w Lesotho
Jednym z nielicznych afrykańskich krajów, w których śnieg nie jest aż tak niezwykłym zjawiskiem, jest Lesotho w południowo-wschodniej Afryce. To wyżynne królestwo w całości otacza Republika Południowej Afryki, a opady śniegu występują tu znacznie częściej niż w innych państwach kontynentu.
Lesotho jest właściwie jedynym krajem na świecie, w którym każdy metr kwadratowy lądu leży powyżej 1 000 m n.p.m. Ponad 80% terytorium królestwa znajduje się jeszcze wyżej, powyżej 1 800 m n.p.m. Niektóre regiony przekraczają bardzo dużą wysokość 3 000 m n.p.m. Śnieg pada najczęściej od maja do września, a w wyższych partiach może pojawiać się niemal przez cały rok. W tym śródlądowym kraju działa również Afriski, 2. ośrodek narciarski w południowej Afryce.
3. Śnieg w Namibii
Namibia ma ponad 300 słonecznych dni w roku. Zimy są tu zwykle suche, a pory deszczowe przypadają między wrześniem a listopadem oraz ponownie od lutego do kwietnia. Opady są niewielkie, a długotrwałe susze zdarzają się często.
Mimo to w Namibii obserwowano śnieg, choć dzieje się to bardzo rzadko. Ostatnie odnotowane opady śniegu wystąpiły w czerwcu 2022 roku.
Czy w Afryce Północnej jest śnieg?
W północnej części kontynentu pory roku są dla wielu z nas bardziej znajome. Zima trwa od grudnia do lutego, a lato od czerwca do sierpnia. Klimat w tych regionach jest przeważnie suchy i pustynny, z ekstremalnymi upałami oraz minimalnymi opadami. Na większych wysokościach i na Saharze nocne temperatury mogą jednak spadać poniżej zera. Choć zdarza się to rzadko, śnieg czasem pada także na tych obszarach. Opady śniegu notowano zwłaszcza w Tunezji, Maroku i Algierii podczas szczególnie chłodnych zim.
1. Śnieg w Tunezji
Śnieg w Tunezji jest wyjątkiem, nie regułą. Zimą na najwyższych szczytach potrafi być jednak dość chłodno. Opady śniegu obserwowano w rejonach takich jak , oraz okoliczne góry.
Opady śniegu na gorącej pustyni mogą wydawać się niewiarygodne, ale w ostatnich dekadach śnieg kilkukrotnie spadł na Saharze. Najnowsze takie opady wystąpiły w styczniu 2022 roku.
2. Śnieg w Maroku
Gdy mowa o śniegu w Maroku, jako pierwsze przychodzą na myśl , zwłaszcza pasma i . Opady śniegu są tu dość częste. Miasto Ifrane, nazywane często „marokańską Szwajcarią”, leży na wysokości 1 665 m n.p.m. i słynie z architektury w stylu alpejskim oraz śnieżnych zim. Działa tu także ośrodek narciarski o tej samej nazwie. Innym ważnym terenem narciarskim jest Oukaïmeden, położony na 2 600 m n.p.m., gdzie sezon turystyczny trwa od grudnia do kwietnia.
3. Śnieg w Algierii
W Algierii dominuje klimat suchy i pustynny, dlatego śnieg jest dość rzadki. Część kraju obejmuje jednak , gdzie od czasu do czasu występują opady śniegu.
Zmiany klimatu w Afryce
Kwestia szybko zmieniających się warunków pogodowych na kontynencie w ostatnich latach staje się coraz pilniejsza. Afryka jest uznawana za jeden z najbardziej narażonych regionów świata, gdzie wzorce pogodowe zmieniają się w niemal katastrofalnym tempie. Tak trudna do opanowania zmienność klimatu może ograniczyć produkcję rolną, zagrozić bezpieczeństwu żywnościowemu i poważnie uszczuplić zasoby wody.
Przewiduje się, że w nadchodzących dekadach prawdopodobny globalny wzrost temperatury o 1,5°C obejmie niemal całą planetę, prowadząc do ogólnego wzrostu średnich opadów. Afryka ociepla się jednak obecnie szybciej niż reszta świata.
Na powyższym wykresie kolor czerwony oznacza wartości cieplejsze, a niebieski – chłodniejsze. Jako punkt odniesienia przyjęto średnią temperaturę z lat 1971–2000. Źródło danych: Berkeley Earth.
Wszystkie te zmiany klimatu sprawiły, że pogoda w Afryce w ostatnich latach stała się nieprzewidywalna i kapryśna. Lodowce na Kilimandżaro, cofające się przez ostatnie stulecie, prawdopodobnie znikną całkowicie w ciągu kilku dekad z powodu rosnących temperatur.
Wciąż można jeszcze zobaczyć śnieżne szczyty wyrastające ponad równikowe lasy deszczowe i gorące sawanny. Być może najlepszym miejscem na taki widok jest Kilimandżaro w Tanzanii – najwyższa wolno stojąca góra świata.
Wszystkie treści Altezza Travel powstają przy udziale ekspertów i po rzetelnym researchu, zgodnie z naszą polityką redakcyjną.
Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?
Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.
