Jaki język jest najczęściej używany w Afryce? Top 10

Według UNESCO na kontynencie afrykańskim używa się od 1 500 do 3 000 języków, wliczając dialekty. Każdy z nich niesie ślady tysiącleci migracji oraz historii kolonialnej. Tylko kilkadziesiąt zyskało jednak status urzędowy albo stało się uznanymi lingua franca. To właśnie te najczęściej używane języki funkcjonują w administracji, edukacji i komunikacji międzykulturowej. W tym artykule Altezza Travel przygląda się najpowszechniej używanym językom Afryki. 

1. Suahili

• Liczba użytkowników: ponad 230 mln

Suahili jest najpowszechniej używanym językiem afrykańskim. Aktywnie posługują się nim mieszkańcy Tanzanii, Kenii, Ugandy, Rwandy, Demokratycznej Republiki Konga, a także Burundi, Sudanu Południowego, Somalii, Mozambiku, Malawi, Zambii i Komorów. Liczba rodzimych użytkowników jest jednak stosunkowo niewielka – szacuje się ją na około 15–20 mln.

Suahili narodził się na wschodnim wybrzeżu Oceanu Indyjskiego. Początkowo był mało znanym dialektem miejscowych rolników, rybaków i pasterzy. Wraz z rozwojem handlu w regionie przekształcił się w język porozumiewania się wszystkich, którzy tam docierali. Przez stulecia migranci z innych części Afryki, europejscy kolonizatorzy oraz kupcy z Azji i Bliskiego Wschodu wprowadzali do suahili elementy arabskiego, portugalskiego, angielskiego, niemieckiego i hindi. Ta językowa mieszanka pomogła mu stać się jednym z najpopularniejszych języków zarówno w Afryce, jak i na świecie. 

Dziś suahili jest nauczany w wielu szkołach i na uniwersytetach, ma silną obecność w mediach, a 7 lipca obchodzi się Światowy Dzień Języka Suahili ustanowiony przez UNESCO. Unia Afrykańska uznała go również za język urzędowy. Suahili należy do gałęzi bantu w rodzinie języków nigero-kongijskich.

2. Angielski

• Liczba użytkowników: 130–250 mln

Angielski jest językiem urzędowym w Republice Południowej Afryki, Kenii, Nigerii, Tanzanii, Ghanie, Ugandzie, Zambii, Liberii i wielu innych krajach afrykańskich. Łącznie używa się go w 27 z 54 państw Afryki, choć poziom znajomości języka bardzo się różni.

Według międzynarodowej organizacji edukacyjnej EF Education First, która opracowuje English Proficiency Index, wśród anglojęzycznych państw Afryki wyróżnia się Republika Południowej Afryki. Kraj zajmuje 10. miejsce na świecie, wyprzedzając wiele państw europejskich, w tym Rumunię, Belgię, Finlandię, Włochy, Francję, Czechy i Szwajcarię. Kenia znajduje się na 19. miejscu, a Nigeria na 30. Pozostałe kraje afrykańskie plasują się znacznie niżej.

World Linguistic Society wskazuje z kolei Ugandę, Zambię, Republikę Południowej Afryki i Kenię – w tej kolejności – jako kraje afrykańskie o najwyższym poziomie znajomości angielskiego. Jak zauważa World Atlas, wszystkie te państwa były niegdyś koloniami brytyjskimi, a dziś uznają angielski za język urzędowy. To dziedzictwo kolonialne jest jednym z głównych powodów, dla których języki nieafrykańskie pozostają szeroko rozpowszechnione w wielu częściach kontynentu.

3. Arabski

• Liczba użytkowników: około 213,5 mln

Arabski ma w Afryce największą liczbę rodzimych użytkowników. Według globalnego projektu danych World Data ponad 213 mln osób posługuje się arabskim jako pierwszym językiem, wliczając różne dialekty. Jeśli uwzględnić także tych, którzy używają arabskiego jako drugiego języka – na przykład do czytania Koranu – liczba ta jest znacznie wyższa. Wśród głównych języków Afryki arabski prowadzi pod względem liczby rodzimych użytkowników, natomiast suahili i angielski dominują jako lingua franca.

Arabski jest szczególnie rozpowszechniony w Afryce Północnej i ma status języka urzędowego w Egipcie, Algierii, Maroku, Tunezji, Libii, Sudanie, Mauretanii, Czadzie, Dżibuti, Somalii i na Komorach. Język wywodzi się z Półwyspu Arabskiego, a do Afryki dotarł w VII wieku wraz z rozprzestrzenianiem się islamu. Dziś niemal połowa wszystkich użytkowników arabskiego na świecie mieszka na kontynencie afrykańskim. Egipt jest najludniejszym krajem arabskojęzycznym, a zdecydowana większość jego mieszkańców używa tego języka na co dzień. 

4. Francuski

• Liczba użytkowników: 167 mln

Według Observatory of the Francophone World (ODSEF) na świecie jest 327 mln osób posługujących się francuskim – a ponad połowa z nich mieszka w Afryce. Francuski jest językiem urzędowym w Beninie, Burkina Faso, Burundi, Kamerunie, na Komorach, w Republice Środkowoafrykańskiej, Czadzie, Wybrzeżu Kości Słoniowej, Dżibuti, Gabonie, Gwinei, Madagaskarze, Mali, Nigrze, Rwandzie, Senegalu, na Seszelach, w Togo i DRK.

Co ciekawe, archiwa Biblioteki Kongresu USA podają, że w Kinszasie, stolicy DRK, jest więcej osób mówiących po francusku niż w Paryżu.

Francuski trafił do Afryki w epoce kolonialnej: w XIX i na początku XX wieku Francja podbiła rozległe terytoria w Afryce Zachodniej, Równikowej i Północnej. Stał się językiem administracji kolonialnej i edukacji, używanym w zarządzaniu oraz komunikacji między grupami etnicznymi. Po uzyskaniu niepodległości wiele państw zachowało francuski jako język urzędowy i do dziś pozostaje on ważną częścią życia społecznego oraz politycznego.

5. Hausa

• Liczba użytkowników: do 70 mln

Hausa jest językiem ludu Hausa i jest szeroko używany w Afryce Zachodniej oraz Środkowej – w Beninie, Kamerunie, Burkina Faso, Czadzie, Republice Środkowoafrykańskiej, Kongu, Ghanie, Erytrei, Sudanie, Nigrze i Togo. Pierwotny system zapisu opierał się na piśmie arabskim, ale w epoce kolonialnej przeszedł na alfabet łaciński, używany do dziś.

Podobnie jak suahili, hausa jest powszechnie używany jako lingua franca w biznesie, polityce, edukacji i mediach. W tym języku ukazują się gazety, książki, audycje radiowe i programy telewizyjne.

Według Science Direct, recenzowanej platformy akademickiej, hausa ma jedne z najpełniejszych słowników i opracowań gramatycznych wśród języków afrykańskich. Mimo swojego znaczenia nie został jednak początkowo uznany za język urzędowy Unii Afrykańskiej (UA). W 2022 roku, podczas 35. Zgromadzenia UA, suahili stał się pierwszym językiem afrykańskim, który otrzymał oficjalny status w UA. Wcześniej językami urzędowymi były wyłącznie arabski, angielski, francuski, portugalski i hiszpański. Dziś strona UA wymienia „wszystkie języki afrykańskie” jako urzędowe, obok wspomnianych 5.

6. Amharski

• Liczba użytkowników: do 60 mln

Amharski jest drugim najpowszechniej używanym językiem semickim na świecie po arabskim, którym globalnie posługuje się ponad 100 mln osób. Używa się go przede wszystkim w Etiopii, gdzie pełni funkcję języka urzędowego i spajającego różne grupy etniczne. Amharski można usłyszeć także w Erytrei oraz w społecznościach diaspory w Egipcie, Kenii, Ugandzie, Republice Południowej Afryki, Dżibuti, Sudanie, a nawet w ZEA.

Amharski należy do nielicznych szeroko używanych języków afrykańskich z własnym, odrębnym pismem. System zapisu składa się z 34 znaków podstawowych, z których każdy zmienia formę zależnie od towarzyszących mu samogłosek, tworząc łącznie ponad 270 symboli. Amharski ma również bogatą tradycję literacką, obejmującą kroniki cesarzy Etiopii, takich jak Tewodros II, teksty religijne i prozę.

7. Joruba

• Liczba użytkowników: 40–45 mln

Joruba jest używany w Afryce Zachodniej – zwłaszcza w Nigerii, najludniejszym kraju Afryki, a także w Beninie oraz częściowo w Togo, Sierra Leone, Ghanie i Wybrzeżu Kości Słoniowej. Według Knowledge 4 All Foundation językiem joruba posługują się również społeczności diaspory na Kubie, w Brazylii, USA i Wielkiej Brytanii. Szacowana łączna liczba użytkowników wynosi 40–45 mln.

Joruba jest językiem tonalnym z 3 podstawowymi tonami – wysokim, średnim i niskim – które mogą zmieniać znaczenie wyrazu. System zapisu opiera się na alfabecie łacińskim, uzupełnionym znakami diakrytycznymi oznaczającymi tony i głoski. Joruba jest szeroko używany w życiu codziennym, nauczany w szkołach w Nigerii i Beninie, a także należy do głównych języków Nollywood, czyli nigeryjskiego przemysłu filmowego.

8. Oromo

• Liczba użytkowników: do 45 mln

Oromo jest szeroko używany w Afryce Północno-Wschodniej – szczególnie w Etiopii, gdzie lud Oromo stanowi około 40% populacji. Posługują się nim także mieszkańcy części Kenii, Somalii i Egiptu. W Etiopii, obok amharskiego, należy do kluczowych języków narodowych i jest używany w administracji, mediach oraz edukacji. W Kenii żyje około 8 odrębnych grup Oromo.

Przez długi czas oromo nie miał statusu urzędowego ze względu na dominację amharskiego w cesarskiej Etiopii. Dopiero w drugiej połowie XX wieku zaczął pojawiać się w druku i edukacji. W latach 90. przyjęto alfabet łaciński, co ułatwiło jego wykorzystanie w nauczaniu i komunikacji jako lingua franca.

9. Igbo

• Liczba użytkowników: ponad 30 mln

Igbo jest językiem ludu Igbo i jest szeroko używany w południowo-wschodniej Nigerii, a także w społecznościach w Kamerunie, Gwinei Równikowej, Sierra Leone, na Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej, w USA, Wielkiej Brytanii, Kanadzie oraz w części Kuby, Barbadosu i Jamajki. Według Oxford Bibliographies igbo posługuje się ponad 30 mln osób, w większości jako językiem ojczystym.

Od czasów kolonialnych igbo zapisuje się alfabetem łacińskim. Wcześniej społeczeństwo Ekpe używało symbolicznego systemu pisma Nsibidi do komunikacji rytualnej i tajnej. Dziś igbo ma silną obecność literacką, częściowo za sprawą powieści Wszystko rozpada się Chinuy Achebego. Choć została napisana po angielsku, wyraziście ukazuje wpływ europejskiej kolonizacji na tradycyjne społeczeństwo afrykańskie. Achebe otrzymał International Booker Prize w 2007 roku.

Mimo dominacji angielskiego, który jest językiem urzędowym Nigerii, igbo pozostaje głównym językiem komunikacji milionów ludzi, także mieszkających za granicą. Jest również nauczany na niektórych nigeryjskich uniwersytetach i w szkołach weekendowych.

10. Portugalski

• Liczba użytkowników: około 30 mln

Portugalski jest językiem urzędowym w 6 państwach Afryki: Angoli, Mozambiku, Gwinei Bissau, Wyspach Świętego Tomasza i Książęcej, Republice Zielonego Przylądka oraz Gwinei Równikowej. Z wyjątkiem Gwinei Równikowej wszystkie były koloniami portugalskimi przez około 450 lat i tworzą dziś grupę PALOP (Países Africanos de Língua Oficial Portuguesa – afrykańskie kraje z portugalskim jako językiem urzędowym).

Portugalski wywodzi się z północnych dialektów portugalskich i stał się językiem urzędowym w XIII wieku. W XV wieku portugalscy odkrywcy rozpoczęli kolonizację Afryki. Z czasem język połączył się z lokalnymi mowami, dając początek różnym językom kreolskim, używanym do dziś. Angola jest znaczącym wyjątkiem – to drugi co do wielkości kraj portugalskojęzyczny na świecie, po Brazylii. Choć języki indoeuropejskie nie są więc rdzennymi językami Afryki, dziś odgrywają ważną rolę w wielu państwach kontynentu.

FAQ

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów