Antylopa a gazela: czym się różnią?

Odróżnienie antylop od gazeli nie zawsze jest proste – i jest ku temu dobry powód. Każda gazela jest antylopą, ale nie każda antylopa jest gazelą. Co więc sprawia, że gazela jest gazelą? I jakie rodzaje antylop występują w przyrodzie? W tym artykule przyglądamy się najciekawszym faktom o tych smukłych, pełnych gracji zwierzętach.

Aby uporządkować, kto jest kim wśród antylop, warto zacząć od definicji antylop i gazeli oraz ich miejsca w systematyce zwierząt.

Czym jest antylopa?

Istnieje około 100 gatunków antylop, a większość z nich występuje w Afryce. To niezwykle zróżnicowana grupa. Do najbardziej znanych należą gnu pręgowane, jedni z głównych uczestników Wielkiej Migracji przez Serengeti i Maasai Mara. Dorastają do 1,5 m wysokości i ważą około 250 kg. Niektóre antylopy są jeszcze większe. Największa z nich, eland olbrzymi, może osiągać 1,8 m wysokości i ważyć nawet 1 000 kg.

A co z gazelami?

Gazele są podgrupą antylop i należą przede wszystkim do rodzaju Gazella, choć niektóre gatunki klasyfikuje się w pokrewnych rodzajach, takich jak Eudorcas i Nanger. Są znacznie mniejsze od dużych antylop, takich jak eland. Większość gazeli nie przekracza 1,1 m wysokości w kłębie. 

Klasyfikacja gazeli również bywa nieco myląca, choć mniej niż systematyka antylop jako całości. Jedną z najbardziej znanych jest gazela Thomsona, nazywana też „Tommie”. Nazwano ją na cześć szkockiego odkrywcy Josepha Thomsona, jednego z pierwszych badaczy ziem Masajów. Gatunek ten żyje w Tanzanii i Kenii.

Smukłe, lekkie ciała i długie nogi są przystosowane do szybkości i zwinności. Gazele ważą zwykle od 15 do 75 kg, w zależności od gatunku. Ich cechą rozpoznawczą jest prędkość – niektóre, jak gazela Thomsona, potrafią biec z prędkością 80–90 km/h, a w krótkich zrywach mogą osiągać nawet 97 km/h.

Jak więc odróżnić gazelę od innych antylop podczas safari? To niełatwe – niektóre antylopy bardzo przypominają gazele wyglądem i zachowaniem, choć gazelami wcale nie są. Dobrym przykładem jest impala: smukła, średniej wielkości i niezwykle szybka, a jednak nie należy do gazeli. Z drugiej strony istnieje antylopa bardzo podobna do impali, niemal identyczna pod względem wielkości i masy, która jest gazelą: gazela Granta. Klucz do rozróżnienia tkwi w kształcie rogów.

Gazele i inne antylopy: najważniejsze różnice

Jakie są więc najważniejsze różnice między gazelami a innymi antylopami? Nie ma ich wiele i nie zawsze od razu rzucają się w oczy – ale istnieją.

Rogi

U większości gatunków antylop rogi mają tylko samce. U gazeli natomiast często występują one zarówno u samców, jak i u samic. Ciekawostka: antylopy nie zrzucają rogów tak jak jelenie poroża. Rosną one przez całe życie zwierzęcia.

Rogi gazeli są ostre i lekko wygięte ku tyłowi. U innych antylop spotyka się znacznie większą różnorodność – rogi mogą być spiralne, mocno zakrzywione i przybierać wiele innych form.

Siedlisko

Gazele żyją wyłącznie na otwartych, suchych równinach i pustynnych stepach, gdzie szybki bieg daje im przewagę. Nie są zależne od stałych źródeł wody, ponieważ pobierają wilgoć z roślin, którymi się żywią.

Niektóre gatunki antylop również zamieszkują otwarte sawanny, ale wiele z nich przystosowało się do życia w lasach, zaroślach, mokradłach, a nawet w regionach górskich – zwykle tam, gdzie wody jest więcej.

Wygląd i rozmiary

U antylop dominują brązy, z odcieniami szarości, rudości lub żółci, a spód ciała jest zazwyczaj biały. Ubarwienie waha się od jasnych, piaskowych tonów po ciemny brąz. Wiele gatunków ma ciemne pasy albo charakterystyczne znaczenia na pysku.

Gazele są zwykle jaśniejsze i bardziej jednolicie ubarwione, co lepiej maskuje je na otwartych przestrzeniach.

Wyraźna jest także różnica wielkości. Gazele mieszczą się w dość wąskim zakresie rozmiarów – nie są ani bardzo duże, ani bardzo małe. Ich wysokość w kłębie wynosi zwykle od 54 do 120 cm. Antylopy są pod tym względem znacznie bardziej zróżnicowane. Należą do nich olbrzymy, takie jak eland, ale też maleńkie gatunki, na przykład dik-dik czy antylopka karłowata. Najmniejsze antylopy mają zaledwie 25–30 cm wysokości w kłębie i ważą tylko 3,5 kg.

Zachowanie

Gazele znane są ze stottingu – wysokich pionowych podskoków, podczas których wszystkie 4 nogi odrywają się od ziemi. Naukowcy nie są pewni, dlaczego to robią, zwłaszcza gdy w pobliżu są drapieżniki. Jedna z teorii mówi, że to pokaz siły: „Nie zawracaj sobie głowy pogonią za mną”.

Gazele są na ogół szybsze i zwinniejsze niż inne antylopy. Lekkie, wąskie ciała, małe głowy osadzone na długich szyjach i smukłe nogi pozwalają im biec, skakać i błyskawicznie zmieniać kierunek. W sprincie osiągają prędkość do 80–95 km/h.

Co ciekawe, jednymi z najlepszych skoczków wśród antylop są springboki – bardzo podobne do gazeli, lecz zaliczane do osobnego rodzaju Antidorcas, z greckiego „nie-gazela”, ze względu na różnice w budowie szczęki. Potrafią skakać na wysokość do 2 m, na sztywnych nogach.

Wszystkie antylopy są zwierzętami stadnymi. Ich stada często liczą setki osobników. Szczególnie widać to u migrujących gnu, których stada mogą łączyć się w ogromne grupy liczące tysiące zwierząt.

Stada gazeli również czasem osiągają liczebność setek osobników, ale częściej tworzą mniejsze grupy – zwykle około 10 zwierząt, czasem kilkudziesięciu. Jeśli podczas safari zobaczysz niewielką grupę antylop, istnieje spora szansa, że to gazele.

Dieta

Kolejna częściowa różnica dotyczy diety. Wszystkie antylopy są roślinożerne i dotyczy to 100% gazeli. Wśród innych gatunków antylop zdarzają się jednak ciekawe wyjątki. Dujkery, niewielkie antylopy żyjące w tropikalnych lasach Afryki, obserwowano podczas jedzenia jaj, ptaków, a nawet żab. Technicznie czyni je to wszystkożercami.

Z czasem, zwłaszcza podczas safari, coraz łatwiej rozpoznaje się poszczególne gatunki antylop. Gdy kilka razy zobaczysz gazele Granta na wolności, nie pomylisz ich już z impalami. Wybierz więc kierunek i zacznij planować podróż.

Najlepsze miejsca w Tanzanii do obserwacji gazeli i antylop:

• Park Narodowy Tarangire
• krater Ngorongoro
• Park Narodowy Serengeti

Każde z tych miejsc jest domem dla wielu gatunków antylop i gazeli, więc łatwo porównać je obok siebie. A jeśli nie masz pewności, doświadczeni przewodnicy chętnie pomogą i opowiedzą więcej o tych zwierzętach. Zobacz, jak wygląda safari w Tanzanii.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów