Sekrety Bagamoyo: od centrum handlu niewolnikami po kulturowy klejnot Tanzanii

Bagamoyo to historyczne miasto nad Oceanem Indyjskim, na wybrzeżu Tanzanii, oficjalnie założone pod koniec XVIII wieku. Wraz z napływem arabskich osadników przekształciło się w ważny ośrodek handlowy. W okresie kolonizacji niemieckiej mieściła się tu administracja, z której Niemcy zarządzali wszystkimi swoimi koloniami w Afryce Wschodniej. Po I wojnie światowej Bagamoyo przejęli Brytyjczycy, a znaczenie miasta jako strategicznego węzła handlowego stopniowo malało. Dziś jest stolicą dystryktu o tej samej nazwie w regionie Pwani – spokojnym, cichym miejscem wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO, z bogatym dziedzictwem kulturowym i architektonicznym.

Historia miasta Bagamoyo

Miasto powstało na miejscu dawnej osady suahili Kaole, której początki sięgają VIII wieku. Między VIII a IX wiekiem zaczęli osiedlać się tu Arabowie znani jako „Shirazi”. Na tym etapie większość mieszkańców Bagamoyo stanowili miejscowi rolnicy i rybacy. Arabowie handlowali rybami, solą i gumąGuma to naturalna substancja będąca częścią soku roślinnego i żywicy drzewnej, wydzielana w wyniku uszkodzeń mechanicznych lub niektórych chorób. W przemyśle ten wielkocząsteczkowy węglowodan stosuje się jako zagęstnik, stabilizator i emulgator., ale była to wciąż niewielka, niemal niepozorna osada portowa.

Kolejny etap rozwoju miasta przypadł na XIV wiek. Na wybrzeże Afryki Wschodniej dotarło wówczas wielu uchodźców Shirazi, którzy uciekali przed najazdem Mongołów po zajęciu arabskiego miasta Sziraz.

Znaczenie Bagamoyo zaczęło jednak rosnąć dopiero 4 wieki później. W XVIII wieku arabscy kupcy przekształcili miasto w strategicznie ważny ośrodek – punkt końcowy szlaku, którym z głębi lądu prowadzono karawany niewolników. W Bagamoyo osiedlały się zamożne rodziny muzułmańskie; wprowadziły pobór podatków i handlowały solą pozyskiwaną na wybrzeżu Nunge w pobliżu miasta.

W XIX wieku Niemcy skolonizowali region i uczynili Bagamoyo jego stolicą. Miasto stało się ważnym ośrodkiem administracyjnym, z którego niemieccy kolonizatorzy zarządzali wszystkimi koloniami w Afryce Wschodniej. Stolicą pozostało jednak tylko przez 2 lata. Płytki port nie odpowiadał potrzebom kolonizatorów, dlatego administrację przeniesiono do Dar es Salaam.

Podczas I wojny światowej niemiecki rząd cesarski utracił wszystkie kolonie. Bagamoyo znalazło się pod kontrolą Brytyjczyków i stopniowo traciło rangę ważnego ośrodka handlowego oraz administracyjnego. Miasto ponownie zamieszkali rybacy i drobni kupcy, a kolonialna architektura niszczała, częściowo obracając się w ruiny.

Niegdyś miejscowy port należał do najważniejszych portów handlowych na całym wybrzeżu Afryki Wschodniej. Był ostatnim przystankiem dla karawan niewolników i kości słoniowej, prowadzonych pieszo znad jeziora Tanganika. Z Bagamoyo przewożono ich na Zanzibar, a następnie wysyłano w różne części świata. Dziś Bagamoyo jest cichym, kameralnym miastem o interesującej i bardzo szczególnej historii, którą przypomina kilka budynków z czasów niemieckiej kolonizacji.

Jak dostać się do Bagamoyo?

Miasto leży 75 km na północ od Dar es Salaam, na wybrzeżu Kanału Zanzibarskiego, naprzeciw wyspy Zanzibar. Z Dar es Salaam kilka razy dziennie odjeżdżają autobusy z głównego dworca. Można też wynająć taksówkę. Przejazd samochodem zajmuje od 1 do 3 godzin, zależnie od natężenia ruchu.

Do Dar es Salaam lata wiele międzynarodowych linii, m.in. Air Tanzania, Kenya Airways, flydubai, Emirates, Turkish Airlines, American Airlines, Air India, British Airways, Air Canada, Japan Airlines, Air France i inne. 

Głównym lotniskiem w Dar es Salaam jest Julius Nyerere International Airport (DAR/HTDA).

Historyczne dziedzictwo Bagamoyo

Kolonialna przeszłość miasta odcisnęła trwały ślad na jego wyglądzie. Część zabytków architektury przetrwała do dziś, dając rzadką możliwość spojrzenia na historię Afryki Wschodniej z bliska.

Ruiny Kaole

Wieś Kaole, oficjalnie znana jako Pumbuji, jest jednym z najstarszych miejsc w regionie. Gdy w XIII wieku Mongołowie zaatakowali Sziraz, rodzinne miasto arabskich imigrantów, wielu mieszkańców uciekło na wybrzeże Afryki Wschodniej. Ruiny Kaole przypominają o tamtych czasach. Leżą około 5 km na wschód od Stone Town – historycznego centrum Bagamoyo i narodowego zabytku Tanzanii.

Najstarszy obiekt architektoniczny w tym miejscu – pozostałości islamskiego meczetu – pochodzi z XIII wieku i wyznacza początki Kaole. Niektórzy historycy uważają, że był to pierwszy meczet na stałym lądzie Afryki Wschodniej, wzniesiony przez osadników Shirazi.

W północnej części meczetu znajdują się dawne pochówki, w tym 2 duże nagrobki z inskrypcjami koranicznymi datowanymi na XIV wiek.

Muzeum pozwala poznać historię miasta w kontekście niegdyś kwitnącego handlu niewolnikami. Mieści się w starym budynku, który w XIX wieku służył jako dom gościnny dla handlarzy niewolników i kości słoniowej. Jego architektura łączy w nietypowy sposób wpływy islamskie i wschodnioafrykańskie.

Dwupiętrowy budynek, wzniesiony w latach 60. XIX wieku przez pana Saida Magrana Awadha, arabskiego kupca i właściciela plantacji kokosów, mieści dawne monety oraz ceramiczne przedmioty codziennego użytku, które przetrwały kilka stuleci. Zobaczysz tu również inne historyczne artefakty, przybliżające trudny okres arabskiej dominacji i handlu niewolnikami w regionie.

Old Fort

Dawna kamienna budowla z 1856 roku była częścią fortu, który w 1890 roku przeszedł na własność znanego indyjskiego kupca. W 1894 roku wydzierżawił on fort niemieckiej administracji kolonialnej z przeznaczeniem na garnizon.

Po I wojnie światowej Brytyjczycy przekształcili budynek w więzienie. Po uzyskaniu niepodległości mieścił się tu posterunek policji, działający do 1992 roku. Obecnie w Old Fort znajduje się siedziba i centrum szkoleniowe Departamentu Starożytności.

Boma

Dawny budynek kolonialny, wzniesiony w latach 1895–1897 jako rezydencja niemieckiej administracji dystryktu. W monumentalnej, dwupiętrowej konstrukcji z 2 wysokimi wieżami mieściły się przestronne sale konferencyjne, hale, kuchnie, łazienki i pomieszczenia magazynowe.

Nawet po uzyskaniu niepodległości budynek nadal służył lokalnym władzom jako siedziba administracji dystryktu Bagamoyo. Ostatecznie urzędnicy opuścili go ze względu na zły stan techniczny. W 1998 roku ulewny deszcz doprowadził do zawalenia się fasady z balkonem, jeszcze bardziej pogarszając kondycję obiektu.

W latach 2009–2016 budynek był zamknięty z powodu prac restauracyjnych. Obecnie Boma stoi pusta, a jej przyszłość pozostaje niepewna.

Stary Targ

W okresie arabskiego osadnictwa znajdował się tu miejscowy targ niewolników. Według niektórych niepotwierdzonych relacji niewolników prowadzono ukrytym podziemnym tunelem obok urzędu celnego, a następnie podczas przypływu wysyłano na duży targ na Zanzibarze. Nie odnaleziono jednak żadnego podziemnego przejścia, które potwierdziłoby tę wersję.

Dziś działa tu targ sztuki, wspierany przez Bagamoyo Arts and Cultural Institute, gdzie wykłada się tanzańskie malarstwo, rzeźbę, teatr, taniec i grę na bębnach. Można kupić obrazy, ceramikę i inne prace lokalnych rzemieślników – pamiątki mocno osadzone w historii Afryki Wschodniej.

Misja Katolicka – najstarsza w Afryce Wschodniej i Środkowej

Misja Katolicka w Bagamoyo została założona w 1868 roku. Ziemię pod jej budowę muzułmanie pod rządami sułtana Majida przekazali „Ojcom Ducha Świętego”. Niegdyś stał tu najstarszy kościół katolicki w Afryce Wschodniej i Środkowej, później rozebrany; pozostała po nim tylko wieża, która stała się miejscem pamięci. To tutaj przechowywano ciało Davida Livingstone’aDavid Livingstone był szkockim misjonarzem i badaczem Afryki. Należał do pierwszych ludzi Zachodu, którzy występowali w obronie czarnej ludności Afryki; wierzył w wielką przyszłość ludów afrykańskich i ich zdolność do włączenia się w globalną wspólnotę. Na jego cześć nazwano m.in. Livingstonia w Malawi i Livingstone w Zambii. przed wysłaniem go do Wielkiej Brytanii.

Na terenie misji znajduje się duży kościół katolicki zbudowany w latach 1910–1915, z imponującymi malowidłami ołtarzowymi przedstawiającymi sceny z historii niewolnictwa, a także pomnik misjonarzy, cmentarz i kaplica pielgrzymkowa. Do pozostałych zabudowań należy Old Fathers’ House, trzypiętrowy budynek z szerokimi balkonami, wzniesiony w przedkolonialnym stylu misyjnym.

Old Fathers’ House pilnie potrzebuje odbudowy, zwłaszcza po zawaleniu się głównej fasady w sierpniu 2009 roku. Obecnie Muzeum Katolickie mieści się w sąsiednim budynku.

Misja zajmuje rozległy teren, do którego prowadzi piękna, długa aleja. Obejmuje świętą grotę, katolicką szkołę średnią dla dziewcząt, katolicki szpital, warsztat stolarski, centrum kształcenia nauczycieli oraz stary cmentarz z grobami pierwszych misjonarzy.

Co roku tysiące katolików z całej Tanzanii pielgrzymuje do misji słynną Mango Avenue – stworzonym przez człowieka pomnikiem symbolizującym walkę z niewolnictwem. Według udokumentowanych danych aleję zbudowali w 1870 roku wyzwoleni byli niewolnicy.

Największy i najważniejszy festiwal kulturalny w kontynentalnej Tanzanii

Bagamoyo co roku, zwykle w październiku lub listopadzie, gości ważny 7-dniowy festiwal sztuki. To barwne wydarzenie obejmuje muzykę, taniec, spektakle teatralne, pokazy akrobatyczne i wystawy sztuki. Biorą w nim udział dziesiątki grup twórczych z Tanzanii, innych krajów Afryki, a nawet z Europy.

Festiwal istnieje od 1982 roku; po raz pierwszy odbył się rok po założeniu Bagamoyo Arts and Cultural Institute. Od 1986 roku ma rangę ważnego międzynarodowego wydarzenia artystycznego.

Dawny punkt obserwacyjny na szczycie baobabu

Skromną, ale intrygującą atrakcją jest stary baobab, który służył niemieckim żołnierzom jako punkt obserwacyjny aż do przybycia armii brytyjskiej. Drzewo rośnie na niewielkim wzgórzu w pobliżu Instytutu Sztuki i Kultury, przy południowym wyjeździe z miasta. Do dziś zachowały się mocne żelazne stopnie prowadzące na platformę widokową u jego szczytu.

Gdzie zatrzymać się w Bagamoyo?

Lazy Lagoon Island Lodge

Kompleks hotelowy zarządzany przez brytyjską firmę, z 12 bungalowami w stylu tanzańskim na prywatnym, ogrodzonym terenie. Każdy bungalow ma klimatyzację i werandę; dostępne jest Wi-Fi. Resort ma basen, wypożyczalnię kajaków, zaplecze do windsurfingu, snorkelingu, wędkowania i nurkowania.

Firefly

Ten resort, położony w centrum Stone Town, mieści się w odrestaurowanym starym budynku wzniesionym przez Arabów w 1850 roku. Goście chwalą stylowe, nawiązujące do lokalnej tradycji wnętrza pokoi, dobrą obsługę i stabilne Wi-Fi. W piątki odbywają się koncerty na żywo, działa otwarty bar, a w pobliżu znajdują się sklepy z pamiątkami, bary i restauracje.

Travellers Lodge

Kompleks obejmuje 13 bungalowów przy plaży i 12 bungalowów ogrodowych, rozłożonych na dużym terenie. Każdy ma ciepłą wodę i moskitiery; część ma także klimatyzację i werandy. Wi-Fi dostępne jest w głównej sali i restauracji. Lodge otacza ogród palmowy z około 130 gatunkami palm z różnych części świata, a przy obiekcie znajduje się piękna piaszczysta plaża z romantycznym widokiem na port.

Bomani Beach Bungalows

Resort zarządzany przez norweską firmę ma 7 dwuosobowych bungalowów z widokiem na ocean oraz kilka dwuosobowych pokoi w głównym budynku, wychodzących na plażę i ogród. Dostępny jest także 3-pokojowy bungalow dla rodzin lub grup. Wszystkie miejsca zakwaterowania mają klimatyzację i Wi-Fi; na miejscu są prywatna plaża, restauracja i bar.

Oceanic Bay Hotel & Resort

Duży hotel z pełnym zapleczem potrzebnym do wygodnego pobytu wśród tropikalnych ogrodów. Ma jeden z największych basenów w Bagamoyo. Kompleks obejmuje ponad 80 pokoi standardowych, 6 apartamentów z balkonami lub werandami, kilka sal konferencyjnych oraz centrum fitness. Na miejscu działa kawiarenka internetowa i 2 duże restauracje. Wszystkie pokoje są wyposażone w klimatyzację, telefony i routery Wi-Fi.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.