13 charakterystycznych zwierząt lasów deszczowych

Lasy deszczowe należą do najstarszych ekosystemów na Ziemi – ich historia sięga około 60 mln lat. Według World Wide Fund for Nature (WWF) zajmują zaledwie około 6–7% powierzchni lądów, a żyje w nich blisko 80% gatunków roślin i zwierząt. Poniżej przyglądamy się jednym z najbardziej wyrazistych i rozpoznawalnych mieszkańców lasów deszczowych.

Czym jest las deszczowy?

Lasy deszczowe to gęste, wielowarstwowe lasy położone w pobliżu równika, gdzie przez cały rok utrzymują się ciepło i wysoka wilgotność. Największym lasem deszczowym jest Amazonia w Ameryce Południowej, zajmująca około 5,5 mln km². Zmieściłyby się w niej łącznie Niemcy, Francja, Hiszpania, Włochy i Wielka Brytania. 

Ponad połowa Amazonii leży w Brazylii, a pozostała część rozciąga się przez Peru, Kolumbię, Ekwador, Boliwię i inne sąsiednie kraje. Drugim co do wielkości obszarem jest las deszczowy Kotliny Konga, zajmujący 3,7 mln km². Obejmuje Demokratyczną Republikę Konga, Kamerun, Republikę Środkowoafrykańską, Republikę Konga, Gabon i Gwineę Równikową.

Las deszczowy ma 4 warstwy:

• Warstwa najwyższa: pojedyncze wysokie drzewa wyrastające ponad główny pułap koron
• Korony drzew: gęsty zielony „dach”, w którym żyje większość zwierząt
• Podszyt: ciemne, wilgotne zarośla, do których dociera bardzo mało światła
• Dno lasu: najniższa warstwa, gdzie rozkładają się liście, gałęzie i wszystko, co spada z góry

Razem te warstwy tworzą warunki życia dla tysięcy gatunków ssaków, ptaków i gadów. Wiele z nich to endemity, czyli gatunki niewystępujące nigdzie indziej na świecie.

Lista zwierząt tropikalnych lasów deszczowych: od Amazonii po Tanzanię

13 zwierząt lasów deszczowych, które możesz spotkać w podróży

1. Okapi

• Dieta: liście, pąki, pędy, grzyby, owoce, czasem kora i węgiel drzewny, rzadko guano nietoperzy.
• Cecha szczególna: jedyny żyjący krewny żyrafy, choć pasy na nogach przypominają umaszczenie zebry.
• Siedlisko: Demokratyczna Republika Konga.

Okapi najchętniej ukrywają się w gęstej roślinności, często w pobliżu rzek, gdzie podszyt jest zwarty i chroni przed bezpośrednim słońcem. Na pierwszy rzut oka zwierzę może przypominać niewielką żyrafę albo zebrę. Głowa i tułów są zwykle ciemnobrązowe, a boki pyska jaśniejsze. Najbardziej wyrazistym detalem jest czarno-białe pręgowanie tylnej części ciała, szczególnie widoczne na udach i dolnych partiach nóg.

Dorosłe osobniki osiągają około 2 m długości i 1,5–2 m wysokości. Samice są zwykle nieco większe od samców. Szczególnie ciekawą cechą jest ich długi, chwytny język – elastyczny i bardzo ruchliwy. Według berlińskiego zoo może mieć 35 cm długości. Pomaga okapi dosięgać liści na wyższych gałęziach i pielęgnować ciało, w tym oblizywać uszy oraz oczy.

2. Jaguar

• Dieta: kajmany, kapibary, jelenie i ryby.
• Cecha szczególna: najsilniejszy zgryz wśród wielkich kotów.
• Siedlisko: Ameryka Środkowa i Południowa (Brazylia, Peru, Kolumbia, Wenezuela).

Jaguary żyją w gęstych lasach deszczowych i na równinach okresowo zalewanych wodą. Polują na lądzie, tropiąc ofiarę w zaroślach, ale także w rzekach – nurkują po ryby albo atakują kajmany. W przeciwieństwie do lampartów rzadko wciągają zdobycz na drzewa, ponieważ w swoim środowisku mają niewielką konkurencję. Wśród wielkich kotów to jaguary mają najsilniejszy zgryz; podczas polowania potrafią przebić czaszkę kajmana albo rozłupać pancerz rzecznego żółwia.

Samce jaguarów dorastają do 2 m długości i ważą do 95 kg. Żyją samotnie, z wyjątkiem okresu rozrodczego, który może trwać do 20 dni. W tym czasie samiec pilnuje samicy, ale po zapłodnieniu odchodzi. Po 3 miesiącach rodzi się do 4 młodych, które pozostają z matką jeszcze przez około 2 lata.

Według najnowszych szacunków na wolności żyje około 173 000 jaguarów. Głównymi przyczynami spadku liczebności są wylesianie i kłusownictwo.

3. Leniwiec trójpalczasty

• Dieta: liście, pąki, pędy, czasem owoce.
• Cecha szczególna: skrajna powolność i zielonkawy nalot glonów na futrze. Pomaga wtopić się w liście, a po zlizaniu może dostarczać witamin i minerałów.
• Siedlisko: Ameryka Środkowa i Południowa.

Leniwiec trójpalczasty spędza niemal całe życie na drzewach, poruszając się z prędkością około 0,24 km/h. Zwierzęta te śpią do 20 godzin na dobę i schodzą na ziemię mniej więcej 1 raz w tygodniu, aby się wypróżnić.

W przeciwieństwie do leniwców dwupalczastych, które mogą jeść owady, jaja ptaków, a nawet pisklęta, leniwce trójpalczaste są roślinożerne i żywią się wyłącznie pokarmem roślinnym. Mimo takiej diety są dość silne i mają mocny chwyt. W połączeniu z długimi, zakrzywionymi pazurami pozwala im to godzinami wisieć głową w dół.

Dorastają do 60 cm długości, ważą do 5 kg i żyją samotnie. Samice zwykle rodzą 1 młode po 6 miesiącach ciąży, a następnie noszą je na grzbiecie przez kolejne około 6 miesięcy. Na wolności żyją około 20–30 lat.

4. Lampart

• Dieta: średniej wielkości ssaki, ptaki, gady.
• Cecha szczególna: wciąga zdobycz na drzewa, aby chronić ją przed konkurentami.
• Siedlisko: Azja (Indonezja), Afryka (DR Konga, Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Gabon). Żyje także w tanzańskich lasach i na sawannach: w Serengeti, Ngorongoro, Tarangire i nad Jeziorem Manyara.

Lampart jest drapieżnikiem nocnym. Z łatwością porusza się w gęstej roślinności lasu deszczowego i bezszelestnie tropi ofiarę. Po udanym polowaniu wciąga padlinę na drzewo, aby ochronić ją przed lwami, hienami i innymi konkurentami. To zachowanie jest dla lampartów bardzo typowe.

W jednym badaniu opisano lamparta, który zdołał wciągnąć tuszę młodej żyrafy ważącą około 125 kg, czyli 2–3 razy więcej niż sam drapieżnik, na wysokość około 5,7 m. Ta umiejętność jest jedną z adaptacji, dzięki którym lamparty skutecznie konkurują w siedliskach dzielonych z innymi dużymi drapieżnikami.

5. Gereza czarno-biała

• Dieta: młode liście, kwiaty, niedojrzałe owoce, nasiona.
• Cecha szczególna: zdolność trawienia i przyswajania toksycznych roślin.
• Siedlisko: Afryka (Uganda, Kenia, DR Konga, Kamerun, Gabon, Etiopia). W Tanzanii łatwo je wypatrzyć w lasach górskich Arusha, Kilimandżaro, Uluguru i Udzungwa.

Gereza czarno-biała to stosunkowo rzadki gatunek naczelnych, żyjący głównie w koronach drzew. Rzadko dotyka ziemi i jest dobrze przystosowana do życia wysoko w lesie. Czarne futro z białymi partiami wokół barków, grzbietu, pyska i ogona pomaga jej wtapiać się w liście.

Ciekawą cechą jest słabo rozwinięty kciuk. Większość naczelnych go ma, ale u gerez jest zredukowany do niewielkiego guzka. To właśnie ta „wada” dała zwierzęciu nazwę: greckie słowo „kolobos” oznacza „okaleczony”. Dla małpy jest to jednak normalna cecha ewolucyjna.

Gerezy żyją w grupach liczących do 15 osobników, zwykle z 1 dominującym samcem. Dorosłe osiągają 50–70 cm długości ciała, nie licząc ogona, i ważą około 7–14 kg. Samice rodzą 1 młode rocznie. Młode trzyma się blisko matki i pozostaje w grupie przez 4–5 lat, aż osiągnie dojrzałość płciową. Później samce zwykle odchodzą, aby rozmnażać się w innej grupie.

6. Galago karłowaty

• Dieta: owady, w tym chrząszcze, ćmy i gąsienice, czasem żaby, a także owoce i młode liście.
• Cecha szczególna: potrafi skakać na odległość do 2 m.
• Siedlisko: Afryka Zachodnia i Środkowa (od Sierra Leone i Senegalu po Ugandę, DR Konga, Gabon i Kamerun). W Tanzanii występuje w regionie Kilimandżaro i w Udzungwa.

Galago, znane po angielsku także jako bushbabies, to niewielkie naczelne ważące do 155 g. Wybierają zadrzewione siedliska z dużą liczbą gałęzi i gęstym podszytem, gdzie mogą ukryć się przed drapieżnikami. Dzięki wydłużonym tylnym kończynom i długiemu ogonowi potrafią skakać między drzewami na odległość 2 m, zmieniać kierunek w powietrzu i precyzyjnie lądować na cienkich gałęziach. Duże oczy i uszy pomagają im orientować się przy słabym świetle.

Galago prowadzą nocny tryb życia. W dzień zwykle odpoczywają w dziuplach albo gęstych liściach, a aktywne stają się dopiero po zachodzie słońca. Porozumiewają się kliknięciami i wysokimi dźwiękami. Mają też dobrą pamięć: z łatwością odnajdują wcześniej ukryty pokarm i wracają do miejsc, w których kiedyś znalazły go pod dostatkiem.

7. Goryl górski

• Dieta: liście, łodygi, owoce, czasem owady.
• Cecha szczególna: każdy goryl ma unikalny „odcisk nosa”, którego badacze używają do rozpoznawania osobników i śledzenia rodzin.
• Siedlisko: Afryka (Uganda, Rwanda, DR Konga).

Goryle górskie żyją w gęstych lasach deszczowych Afryki Środkowej, na wysokościach sięgających 3 500 m n.p.m. Grupy mogą liczyć od 5 do 30 osobników i zajmować terytoria do 20 km². Nie mają stałego „domu”. Każdego dnia szukają nowego miejsca na nocleg i budują gniazda z gałęzi.

Z usposobienia goryle są spokojne i powściągliwe, a porozumiewają się gestami oraz cichymi dźwiękami. Wyjątkiem jest dominujący samiec, silverback, nazwany tak od srebrzystego połysku sierści na grzbiecie. Chroni grupę i odstrasza zagrożenia, głośno uderzając się w pierś – ten dźwięk słychać z odległości 500–800 m.

Goryle, podobnie jak szympansy, uznaje się za jednych z najbliższych krewnych człowieka. Ich DNA pokrywa się z ludzkim w około 98%. Potrafią używać prostych narzędzi, na przykład gałęzi do sprawdzenia głębokości rzeki albo przejścia przez grząski teren.

Dzięki działaniom ochronnym ich liczebność w ostatnich dekadach wzrosła kilkukrotnie: w latach 80. XX wieku żyło około 240 osobników, a w 2018 roku było ich już 1 063. Mimo to goryle pozostają gatunkiem zagrożonym z powodu utraty siedlisk, kłusownictwa i ryzyka chorób przenoszonych przez ludzi, takich jak grypa.

8. Afrykański słoń leśny

• Dieta: liście, gałęzie, kora, nasiona i owoce.
• Cecha szczególna: największy mieszkaniec lasu deszczowego.
• Siedlisko: DR Konga, Gabon, Kamerun, Republika Środkowoafrykańska. W Tanzanii występują wyłącznie słonie sawannowe: w Tarangire, Serengeti, Ngorongoro i Ruaha.

Słoń afrykański jest największym zwierzęciem lądowym i figuruje w Księdze rekordów Guinnessa. Słonie sawannowe osiągają 4 m wysokości, a ich masa może przekraczać 6 ton, czyli mniej więcej wagę 3 samochodów.

Słonie leśne są mniejsze i zwykle ważą do kilku ton. Mają też nieco mniejsze uszy oraz cieńsze ciosy, skierowane prawie pionowo w dół. Te różnice w budowie są przystosowaniem do życia w lesie.

Przez długi czas naukowcy uważali, że oba typy są podgatunkami jednego słonia afrykańskiego. Jednak badanie z 2010 roku wykazało, że słonie sawannowe i leśne to odrębne gatunki, a ich linie ewolucyjne rozdzieliły się 2,5–5 mln lat temu.

Różnice widać także w zachowaniu. Stada słoni leśnych są na ogół znacznie mniejsze i zwykle składają się z zaledwie kilku osobników. Dla porównania słonie sawannowe tworzą grupy liczące od 10 do 70 osobników lub więcej.

9. Tukan

• Dieta: owoce, jagody, rzadziej owady, żaby i jaja ptaków.
• Cecha szczególna: duży, jaskrawo ubarwiony dziób.
• Siedlisko: tropikalne lasy Ameryki Środkowej i Południowej.

Tukany żyją wysoko w gęstych koronach lasu deszczowego, latając zygzakiem, aby manewrować między liśćmi. W przeciwieństwie do wielu ptaków nie budują gniazd. Zajmują dziuple w drzewach. Większość czasu spędzają na poszukiwaniu świeżych owoców, czasem schodząc niżej po owady lub żaby. Duży, jaskrawo ubarwiony dziób, osiągający do 20 cm długości, pomaga im dosięgać trudno dostępnych owoców na gałęziach. W upale ułatwia także chłodzenie organizmu, oddając nadmiar ciepła.

Długość ciała ptaka wynosi około 50–60 cm, a masa dochodzi do 850 g. Samica składa 2–4 jaja i wysiaduje je przez 16–18 dni. Pisklęta wykluwają się ślepe, z małym i słabym dziobem, dlatego pozostają w dziupli i przez około 2 miesiące są karmione przez rodziców. Gatunek nie jest obecnie zagrożony, a jego populacja może liczyć do 500 000 osobników, jednak liczebność stopniowo spada z powodu wylesiania.

10. Kapibara

• Dieta: trawa, rośliny wodne, kora, owoce.
• Cecha szczególna: największe gryzonie na Ziemi. Czasem zjadają własne odchody, aby skuteczniej trawić pokarm.
• Siedlisko: tropikalne lasy i sawanny Ameryki Południowej.

Kapibary żerują w pobliżu rzek, jezior i bagien, zjadając do 3 kg trawy dziennie. Żyją w grupach liczących nawet kilkadziesiąt osobników, porozumiewają się chrząknięciami i krótkimi gwizdami, a w razie zagrożenia nurkują do wody, gdzie potrafią pozostać do 5 minut. 

Kapibary znane są ze spokojnego, łagodnego usposobienia. Nie wchodzą w konflikty ani między sobą, ani z innymi zwierzętami, ani z ludźmi. Jeśli wychowują się w niewoli wśród ludzi, mogą nawet pozwalać się głaskać.

Dorosłe kapibary ważą 35–60 kg i osiągają około 1,3 m długości. Samica nosi młode przez około 5 miesięcy i może urodzić do 8 młodych, z których wszystkie potrafią samodzielnie jeść. W ich wychowaniu pomaga cała grupa, ucząc je interakcji, zasad hierarchii i unikania zagrożeń.

11. Dwurogi kameleon kilimandżarski

• Dieta: pasikoniki, szarańcza, karaczany, chrząszcze, pająki.
• Cecha szczególna: para fałszywych „rogów” na głowie samców – stąd określenie „dwurogi”.
• Siedlisko: lasy górskie Afryki Wschodniej, w tym wschodnie i południowe stoki Kilimandżaro oraz okolice Mount Meru w Tanzanii.

Ten gatunek kameleona wybiera gęste listowie i unika otwartych przestrzeni, dlatego większość czasu spędza w koronach drzew. Dorosły osobnik osiąga 24 cm długości, a jego ubarwienie waha się od szarozielonego po brązowe. Samce mają na nosie 2 płaskie „rogi”. U samic są one słabo zaznaczone albo nie występują.

Wciąż nie ma jednoznacznych informacji o funkcji tych wyrostków u tego gatunku. U innych kameleonów z rodzaju Kinyongia zwykle służą jednak jako sygnał wizualny dla samców lub samic, wskazujący rozmiar, siłę i ogólną kondycję.

Pod względem zachowania i strategii polowania dwurogi kameleon kilimandżarski przypomina inne gatunki nadrzewne. Chwyta owady długim językiem i potrafi zmieniać kolor od zielonego i żółtego po brązowy oraz niemal czarny. Pomaga mu to maskować się, regulować temperaturę ciała i komunikować z innymi osobnikami swojego gatunku.

12. Pyton skalny afrykański

• Dieta: gryzonie, ptaki, rzadziej małe ssaki, takie jak krety, małpy i młode antylopy.
• Cecha szczególna: największy wąż Afryki. Potrafi połknąć zdobycz kilkukrotnie większą od siebie.
• Siedlisko: lasy deszczowe i sawanny Afryki.

Ten gatunek pytona występuje w całej Tanzanii, od lasów przybrzeżnych po sawanny i mokradła. Wybiera miejsca z gęstą roślinnością, która daje osłonę, oraz dostępem do wody, ponieważ dobrze pływa. Mimo to żyje głównie na ziemi, czasem wspinając się na niskie gałęzie, co bywa przydatne podczas polowania i odpoczynku.

Dorosłe osobniki mają od 3 do 5 m długości, a wyjątkowo duże mogą przekraczać 90 kg. Wzorzyste żółtobrązowe ubarwienie pomaga im wtapiać się w liście i pnie drzew. Ten wąż nie jest jadowity. Podczas polowania dusi ofiarę, a następnie połyka ją w całości. Pytony są skryte i najbardziej aktywne po zmroku, gdy jest chłodniej, a zdobycz porusza się intensywniej.

13. Anakonda zielona

• Dieta: ryby, ptaki, kapibary, kajmany.
• Cecha szczególna: najcięższy wąż świata. Samice mogą zjadać samce po kopulacji.
• Siedlisko: tropikalne lasy deszczowe Ameryki Południowej (Brazylia, Wenezuela, Kolumbia).

Anakonda zielona należy do największych węży świata. Samice mogą przekraczać 9 m długości i ważyć ponad 250 kg, choć większość osobników jest mniejsza. Żyje w rzekach i na bagnach lasu deszczowego, często czając się na ofiarę z wody. Oczy i nozdrza anakondy znajdują się na górze głowy, dzięki czemu może śledzić zdobycz, wystawiając ponad powierzchnię tylko głowę. Gdy atakuje, owija się wokół ofiary, dusi ją, a następnie połyka w całości.

Samice rodzą 20–40 młodych po 6–7 miesiącach ciąży. Każde młode ma 60–90 cm długości i potrafi samodzielnie pływać oraz polować. W rzadkich przypadkach samica może zjeść samca po kopulacji. Kanibalizm pomaga jej zgromadzić siły przed ciążą.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.