Park Narodowy Gombe Stream

Jeden z najsłynniejszych szlaków pieszych Afryki prowadzi brzegami najgłębszego jeziora kontynentu, przez doliny i wzgórza, prosto do miejsca, w którym żyją setki szympansów. Obserwacja wielkich małp pozostaje główną atrakcją dla licznych odwiedzających park, podobnie jak w XX wieku. Gdzie leży Gombe Stream? Jakie zwierzęta można tam zobaczyć? Co jeszcze robić w Gombe Stream? Czym zajmowała się tam Jane Goodall? Jak dotrzeć do tego parku narodowego i gdzie przenocować? Odpowiedzi na te pytania i wiele innych znajdziesz w naszym artykule.

Gdzie leży Gombe Stream?

Park Narodowy Gombe Stream leży w zachodniej Tanzanii, 16 km na północ od Kigomy – miasta położonego nad brzegiem Jeziora Tanganyika. Park ciągnie się wąskim pasem zalesionych wzgórz wzdłuż wybrzeża najstarszego jeziora Afryki. To właśnie tutaj wykształcił się unikalny system biologiczny, będący domem zwierząt i ptaków niewystępujących w innych częściach świata. Samo jezioro zamieszkują setki endemicznych gatunków ryb – wyewoluowały w tym konkretnym ekosystemie i można je spotkać tylko tutaj.

Wyjątkowość dzikiej przyrody Gombe Stream wynika z położenia parku na styku 3 ekosystemów: naturalnych terenów trawiastych oraz lasów Afryki Zachodniej i Wschodniej, różniących się składem roślinności. Znaczenie ma również lokalna geologia. Długie, dość wysokie wzgórza (najwyższy punkt sięga 1 606 m n.p.m.) przecina 13 strumieni spływających kamienistymi zboczami ku piaszczystym brzegom Jeziora Tanganyika. Mozaikowy las przeplata się z łąkami niskich krzewów, a naturalna sieć cieków dodatkowo urozmaica krajobraz. Takie warunki przyciągają wiele zwierząt i ptaków: znajdują tu schronienie oraz dostatek pożywienia zarówno dla roślinożerców, jak i drapieżników.

Gombe Stream zajmuje łącznie 71 km². W wielu źródłach nazywany jest najmniejszym parkiem narodowym Tanzanii. Istnieje jednak także Park Narodowy Wyspy Saanane, położony na wyspie na Jeziorze Wiktorii. Jego powierzchnia wynosi zaledwie 2,18 km², co czyni go najmniejszym parkiem narodowym nie tylko w Tanzanii, lecz także w całej Afryce Wschodniej.

Dalej na południe, wzdłuż wybrzeża Tanganyiki, leży kolejny wyjątkowy i być może jeszcze bardziej malowniczy park narodowy – Mahale Mountains, rozciągnięty na zielonych stokach pasma górskiego o tej samej nazwie. Zarówno Mahale Mountains, jak i Gombe Stream (park bywa nazywany po prostu Gombe) uchodzą za najważniejsze ostoje szympansów i należą do najlepszych miejsc na świecie do obserwacji tych wielkich małp.

Jakie zwierzęta żyją w Parku Narodowym Gombe Stream?

Największe zainteresowanie budzą oczywiście szympansy, najbliżsi ewolucyjni krewni człowieka. W Gombe żyją też inne naczelne – małpy rudosterne i niebieskie, galago, pawiany oliwkowe oraz wyjątkowo urokliwe rude gerezy – a oprócz nich m.in. ratel miodożerny. Co ciekawe, różne gatunki małp mogą się krzyżować, tworząc formy hybrydowe. Występują tu również dziesiątki gatunków gadów i płazów, m.in. pytony, żmije krzewiaste i gekony. Obecne są także duże drapieżniki, takie jak lamparty.

Od czasu do czasu pojawiają się tu dziki rzeczne, a nawet hipopotamy. Wśród mniejszych zwierząt są gatunki właściwe właśnie Parkowi Narodowemu Gombe Stream. Podobnie jest z wieloma gatunkami ptaków, a szczególnie z rybami żyjącymi w wodach Jeziora Tanganyika, które przez miliony lat kształtowało się jako akwen odizolowany od innych systemów wodnych Afryki.

Łącznie naukowcy naliczyli w Parku Narodowym Gombe Stream ponad 200 gatunków ptaków, około 250 gatunków barwnych pielęgnic – ryb tak cenionych przez akwarystów – oraz do 500 gatunków motyli. Wiele gatunków wciąż słabo poznano, dlatego obserwacje trwają, a opisy są systematycznie uzupełniane. Zdecydowanie najlepiej przebadanymi mieszkańcami Gombe pozostają jednak naczelne, przede wszystkim szympansy.

Badania nad szympansami w Gombe Stream

Obserwacje szympansów w tym parku narodowym uchodzą za najdłużej prowadzone badania życia zwierząt na wolności. Rozpoczęły się w latach 60. XX wieku, a dziś tę ważną pracę kontynuuje Gombe Research Center.

W lipcu 1960 roku słynny antropolog Louis Leakey wysłał tu swoją sekretarkę, 26-letnią Jane Goodall. Nie miała dyplomu ani wykształcenia uniwersyteckiego, ale od dzieciństwa pragnęła pojechać do Afryki i przez pewien czas żyć wśród dzikich zwierząt. Jej bezpośredniość i otwartość jako obserwatorki naukowej doprowadziły z czasem do rewolucji w prymatologii, a sama Goodall stała się jedną z ikon świata przyrodników. Dziś jest najbardziej znaną i lubianą badaczką popularyzującą wiedzę o małpach człekokształtnych. Znana jest również z walki o etyczne traktowanie zwierząt oraz ochronę zagrożonych gatunków i wrażliwych ekosystemów.

Od początku Jane Goodall odnosiła się z szacunkiem zarówno do miejsca, w którym zamieszkała, jak i do zwierząt, które obserwowała. Potrafiła spojrzeć na siebie oczami szympansów, nazywając siebie „dziwną białą małpą, która nagle pojawiła się na ich terytorium”. Z czasem, gdy zwierzęta przywykły do jej obecności, a ona sama coraz częściej je spotykała i lepiej rozróżniała, badaczka zaczęła nadawać imiona członkom odkrytej przez siebie grupy. W jej codziennych notatkach pojawiły się także opisy ich temperamentów – coś, czego wcześniej w świecie nauki nie praktykowano.

Goodall twierdziła, że gdy patrzyła w oczy szympansa, miała przed sobą istotę obdarzoną inteligencją i własną osobowością. Później przedstawiła środowisku naukowemu swoje przełomowe odkrycia: szympansy potrafią wytwarzać narzędzia i posługiwać się nimi. Nie są też, jak wcześniej sądzono, roślinożercami. Te oraz kolejne obserwacje dały młodej przyrodniczce podstawę do dalszej edukacji w Cambridge, a następnie do pracy doktorskiej.

Kolejne 15 lat Jane Goodall spędziła w Gombe, mieszkając tam na stałe i codziennie pracując nad dziennikami oraz książkami. To jej mozolna praca zwróciła uwagę świata na szympansy i lasy nad brzegami Tanganyiki, gdzie wciąż zachowało się kruche siedlisko tych wielkich małp. W 1968 roku podjęto decyzję o utworzeniu w tym miejscu Parku Narodowego Gombe Stream. 10 lat później park zaczął przyjmować odwiedzających, którzy chcieli zobaczyć szympansy na wolności.

Śladami Jane Goodall

Od niemal pół wieku główną atrakcją Parku Narodowego Gombe Stream jest tropienie i obserwacja szympansów żyjących tu w odizolowanych grupach. Zainteresowanie tym miejscem wzrosło po licznych filmach dokumentalnych poświęconych pracy wybitnej prymatolożki i założonemu przez nią ośrodkowi badawczemu. To tutaj powstały jedne z najsłynniejszych filmów przyrodniczych National Geographic i BBC. Dziś do Gombe Stream przyjeżdżają tysiące podróżnych; wielu z nich zainspirowały właśnie dokumenty o życiu i pracy nieustraszonej młodej kobiety, która zdobyła zaufanie zwierząt i poznała je z bliska jak nikt przed nią.

Warto obejrzeć znakomity film biograficzny „Jane” z 2017 roku, oparty na unikalnych materiałach filmowych, przez długi czas uznawanych za zaginione. Znaczną część zdjęć nakręcił Hugo van Lawick, pierwszy mąż Jane Goodall oraz jeden z najwybitniejszych fotografów i filmowców przyrodniczych. Film jest zarazem fascynujący i poruszający.

Jane i jej mąż pracowali również w Serengeti, obserwując i fotografując wiele innych zwierząt, nie tylko małpy. Fragmenty filmu z archiwalnymi ujęciami z Parku Serengeti, gdzie sawanna dosłownie tętni życiem, robią ogromne wrażenie. Widać zebry, antylopy, słonie, żyrafy i lwy przemierzające rozległe doliny oraz sawanny. Zachody słońca nad Serengeti, z sylwetkami słoni idących ku pomarańczowo-bordowej tarczy światła, są tak sugestywne, że te sceny zostają w pamięci na długo.

Złote refleksy słońca na smukłym, cętkowanym grzbiecie żyrafiej matki, spokojnie górującej nad doliną, podczas gdy młode sięga do jej piersi, każą zatrzymać się nad pomysłowością natury. To ona stworzyła te wspaniałe zwierzęta, hojne krajobrazy, ciepłe światło i nas – zdolnych patrzeć oraz doceniać podobne obrazy. Czy to naprawdę możliwe? Czy naprawdę możemy to zobaczyć? W takich chwilach rodzi się pragnienie podróży safari do serca kontynentu.

Wróćmy jednak do pobliskiego Gombe Stream i ruszmy śladami legendarnej badaczki. Jak odnaleźć szympansy w górskich lasach?

Pomagają w tym lokalni przewodnicy, pracownicy parku. Prowadzą podróżnych znanymi sobie ścieżkami, szybko i sprawnie rozpoznają świeże ślady obecności szympansów, a w końcu pokazują niewielkie grupy małp spokojnie zajętych swoimi sprawami. Przyzwyczajone do ciekawskich ludzi szympansy pozwalają wejść na swoje terytorium, a nawet robić sobie zdjęcia.

Co jeszcze można robić w Gombe Stream?

Poza klasycznym tropieniem i obserwacją zwierząt przypominających naszych dawnych przodków, w tym parku narodowym czeka kilka innych ciekawych aktywności.

Wędrówki piesze

Góry Gombe należą do tych miejsc w tanzańskim systemie obszarów chronionych, gdzie można wędrować pieszo i podziwiać widoki dookoła. Krajobrazy z górskimi łąkami, zadrzewieniami, wartkimi strumieniami i krzaczastymi dolinami wymagają wytrzymałości oraz dobrej kondycji. W zamian wędrowcy otrzymują spektakularne panoramy pofalowanych wzgórz i turkusowych wód Tanganyiki, leżących u stóp miejscowych gór.

W poszukiwaniu wodospadów

Charakterystyczną cechą topografii parku są miejscowe strumienie, czyli niewielkie rzeki, które przecinają wzgórza i spływają w stronę jeziora. Różnice wysokości sprawiają, że wodospady nie należą tu do rzadkości. Jeśli postawisz sobie taki cel, możesz dotrzeć do malowniczych wodospadów Kakombe i Mkenke. W porze deszczowej są najpełniejsze, dlatego przyciągają nie tylko zwierzęta, lecz także podróżnych.

Obserwacja ptaków i motyli

Ptaki i motyle w parku zachwycają urodą oraz różnorodnością nawet doświadczonych przyrodników. Wiele rodzimych gatunków wyewoluowało właśnie tutaj, więc można zobaczyć stworzenia endemiczne dla tego obszaru, niewystępujące nigdzie indziej na świecie.

Jednym z najciekawszych przedstawicieli miejscowego ptactwa jest sęp palmowy. Ten ptak drapieżny słynie z upodobań pokarmowych nietypowych dla drapieżników: jego dieta składa się głównie z owoców palm, obficie rosnących na wybrzeżu Tanganyiki.

Kajaki

Piękne Jezioro Tanganyika daje wiele możliwości aktywnego wypoczynku. Do dość popularnych atrakcji w Parku Narodowym Gombe Stream należy pływanie wąskimi łodziami lub kajakami wzdłuż brzegów jeziora. Wyprawy po wodzie dodają energii, a z perspektywy kajaka krajobraz we wszystkich kierunkach wygląda szczególnie imponująco.

Nurkowanie

W czystych wodach Jeziora Tanganyika można nurkować i poznawać miejscowy podwodny świat. Niezwykła różnorodność ryb oraz innych stworzeń tworzy barwne podwodne krajobrazy, które przyciągają wielu miłośników nurkowania. Tanganyika nie bez powodu bywa nazywana wielkim naturalnym akwarium – w jeziorze żyje co najmniej 250 gatunków pielęgnic. Ponieważ najstarszy akwen Afryki ukształtował się jako system zamknięty, powstała tu ogromna liczba endemicznych gatunków. Właśnie w tym jeziorze odławia się wiele najpopularniejszych ryb akwariowych świata. A ci, którzy dotrą nad Tanganyikę, mogą zobaczyć te piękne stworzenia na własne oczy, w ich naturalnym środowisku. Nurkowanie organizuje centrum nurkowe w Kigomie, mieście, z którego rozpoczynają się wszystkie wyprawy do Gombe Stream.

Wędkarstwo sportowe

Dla osób, które lubią łowić ryby w formule „złów i wypuść”, również przewidziano taką możliwość. Tanganyika ma ogromne znaczenie dla lokalnych mieszkańców, ponieważ ryby stanowią ważną część ich diety. Ponieważ jezioro zamieszkują rzadkie i ciekawe gatunki, przyjeżdżają tu wędkarze z całego świata – na zawody albo po to, by złowić duże miejscowe drapieżniki, efektownie prezentujące się na zdjęciach. Na miejscu można skorzystać ze sprzętu potrzebnego do wędkarstwa sportowego. Załogi odpowiednio wyposażonych łodzi zabiorą cię w najlepsze miejsca.

Wizyta w wiosce Mwamgongo

W pobliżu Gombe Stream znajduje się wioska, która stała się popularną atrakcją dla odwiedzających. Mieszkańcy przyjmują gości i pokazują elementy lokalnej kultury: tradycyjne stroje, tańce oraz rękodzieło. Na pamiątkę można kupić dodatek, na przykład pleciony kapelusz, albo oryginalny przedmiot domowego użytku – kosz czy matę wyplecioną z ręcznie przygotowanych włókien.

Dom Jane Goodall

Osobną atrakcją jest dom, w którym badaczka i obserwatorka szympansów Jane Goodall mieszkała z mężem oraz małym synem. Najwięcej uwagi zwykle przyciąga klatka przylegająca do chaty. W filmach dokumentalnych często pokazywano dziecko pary bawiące się w tej dużej konstrukcji z drucianej siatki. Zbudowano ją ze względów bezpieczeństwa, aby miejscowe zwierzęta nie mogły skrzywdzić małego Gruba. Później w tej klatce zatrzymywali się również pracownicy parku albo odwiedzający. Dziś dom Jane Goodall jest rodzajem miejsca pielgrzymkowego dla osób podziwiających legendarną obrończynię zwierząt i najbliższą przyjaciółkę szympansów.

Gdzie można się zatrzymać?

Na terenie parku narodowego działa kilka miejsc, w których można zostać na kilka dni. Wszystkie wymagają wcześniejszej rezerwacji. Są wśród nich proste lodge dla gości, niedrogie kempingi prowadzone przez dyrekcję parku oraz dobrze wyposażony mini-hotel Mbali Mbali Gombe Lodge z prywatną plażą dla gości. Ogólnie noclegi w Gombe Stream są uznawane za mniej obciążające budżet niż hotele w Parku Narodowym Mahale Mountains, położonym dalej na południe, nad brzegami Tanganyiki. Do Gombe przyjeżdża się, by odwiedzić słynny park, podziwiać tutejszą przyrodę, obserwować szympansy i zajrzeć do chaty Jane Goodall. Jeśli jednak szukasz bardziej kameralnego, tropikalnego pobytu z luksusowym zakwaterowaniem, warto rozważyć Mahale Mountains i tamtejsze ekohotele.

Jak dotrzeć do Gombe?

Do Gombe Stream można dostać się wyłącznie łodzią. Łodzie wypływają z miasta Kigoma. Kursują tu tak zwane taksówki jeziorne, które płyną niespiesznie; alternatywą są niewielkie szybkie łodzie. W zależności od wybranego środka transportu podróż trwa od 1 godziny, a czasem nawet krócej, do 4 godzin. W każdym przypadku rejs po Jeziorze Tanganyika jest spektakularny i właściwie stanowi osobną wycieczkę.

Do Kigomy można dolecieć samolotem z Arushy lub Dar es Salaam. Dostępne są zarówno loty regularne, jak i czarterowe, które można zorganizować indywidualnie i połączyć z programem podróży dopasowanym do konkretnych zainteresowań. Część niezależnych podróżników dociera do Kigomy pociągiem lub autobusem, ale to raczej wyprawa dla odpornych osób, które nie obawiają się zgubić w mniej turystycznej Tanzanii.

Kiedy najlepiej odwiedzić Gombe Stream?

Podczas gdy najpopularniejsze parki narodowe północnej Tanzanii dzielą rok na 2 pory suche i 2 pory deszczowe, klimat Gombe Stream wyznacza 1 pora sucha i 1 długa pora wilgotna.

Pora sucha trwa tu od maja do października. Uważa się ją za najlepszy czas na wizytę w parku, wędrówki przez dzikie tereny i obserwację małp człekokształtnych. W porze suchej szympansy podchodzą bliżej brzegu, więc ich odnalezienie zajmuje mniej czasu. Szlaki są też wtedy znacznie wygodniejsze, co ma znaczenie w krajobrazie zdominowanym przez góry i doliny.

W porze deszczowej, trwającej od listopada do kwietnia, przyroda jest tu jednak szczególnie piękna. Strumienie napełniają się wodą, a wodospady stają się pełne i imponujące. Bujność tropikalnej roślinności pozwala docenić niezwykłą różnorodność afrykańskiej flory. Podróż do Gombe Stream w czasie intensywnych deszczy może mocno zapaść w pamięć.

Niezależnie od terminu wizyty, spacer po Gombe – jednym z najsłynniejszych parków narodowych Tanzanii – zostawia silne wrażenie. Różnorodność typów krajobrazu, uroda i bogactwo unikalnych ekosystemów, grupy większych i mniejszych zwierząt zamieszkujących park, fascynująca podróż wodami najgłębszego jeziora Afryki oraz duch eksploracji obecny w opowieściach o spotkaniach z szympansami składają się na charakter Parku Gombe Stream, którego nie da się pomylić z żadnym innym miejscem.

Przed wyjazdem zapytaj naszych specjalistów o szczegóły wyprawy, a przygotujemy program obejmujący najciekawsze elementy wizyty w jednym z najbardziej znanych obszarów chronionych Afryki – Parku Narodowym Gombe Stream.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów