Wszystko, co warto wiedzieć o religii w Tanzanii: chrześcijaństwo, islam, czary i nie tylko.

Tanzania należy do najbardziej zróżnicowanych kulturowo, religijnie i etnicznie krajów Afryki. Żyją tu wyznawcy wielkich religii, takich jak chrześcijaństwo i islam, a także społeczności pielęgnujące lokalne wierzenia oraz mniejsze tradycje religijne. W tym artykule eksperci Altezza Travel omawiają religijny krajobraz Tanzanii.

Czy w Tanzanii istnieje wolność religii?

Na początku warto podkreślić, że Tanzania jest państwem świeckim. Oznacza to, że konstytucja i władze kraju gwarantują wolność sumienia i wyznania, a także brak dyskryminacji ze względów religijnych. Tanzania uchodzi za jedno z najbardziej wielonarodowych i wielokulturowych państw Afryki – mieszka tu około 150 różnych społeczności etnicznych i plemion, z własnymi zwyczajami kulturowymi i religijnymi.

Według badań niemal 2/3 populacji stanowią chrześcijanie. Drugie miejsce zajmują muzułmanie, a na archipelagu Zanzibaru są grupą dominującą. Trzecia część przypada innym wspólnotom religijnym oraz wyznawcom tradycyjnych wierzeń afrykańskich. Jednocześnie przynależność do określonej religii nie wyklucza wiary w magię, czary i rytuały.

Jaka jest główna religia Tanzanii?

Większość mieszkańców Tanzanii wyznaje chrześcijaństwo – chrześcijanie stanowią 63% populacji. Najliczniejsi są katolicy, ale działają tu także wspólnoty luterańskie, anglikańskie, prawosławne i inne.

Islam jest drugą najpowszechniejszą religią w Tanzanii. Muzułmanie stanowią 1/3 ludności. Półautonomiczny archipelag Zanzibaru, obejmujący kilka dużych wysp, jest w 99% muzułmański.

W Tanzanii żyją również mniejsze grupy religijne: wyznawcy buddyzmu, judaizmu, hinduizmu, sikhizmu, wiary Bahá'í, animizmu oraz wierzeń mieszanych.

Około 2% populacji Tanzanii praktykuje tradycyjne religie, rytuały i zwyczaje afrykańskie, różniące się w zależności od regionu i grupy etnicznej, często łączone z innymi naukami religijnymi. Większość opiera się na wierze w duchy zamieszkujące elementy natury oraz na kulcie przodków. Legendy leżące u podstaw tych wierzeń często kształtują codzienne życie i praktyki ich wyznawców.

Wielu Tanzańczyków wierzy również w magię i czary. W razie choroby, klęsk żywiołowych lub innych problemów często zwracają się do tradycyjnych afrykańskich szamanów, wróżbitów i zielarzy. Część mieszkańców wierzy w klątwy i złe spojrzenie, dlatego dla ochrony stosuje rytuały magiczne, ceremonie oraz totemy.

Oprócz świąt państwowych Tanzania obchodzi święta religijne: muzułmańskie, chrześcijańskie, buddyjskie i hinduistyczne.

Według danych Pew Research Center struktura religijna Tanzanii wygląda procentowo następująco:

• Chrześcijanie – 63%
• Muzułmanie – 34%
• Inne religie oraz osoby, które nie wzięły udziału w badaniu – 1,9%
• Wierzenia lokalne – 1,1%

Chrześcijaństwo w Tanzanii

Pod względem liczebności chrześcijaństwo jest największą religią w Tanzanii – według badania Pew Research Center z 2020 roku chrześcijanie stanowią 63% populacji.

Chrześcijaństwo dotarło do Tanzanii pod koniec XV wieku wraz z augustianami, którzy przybyli na stały ląd z portugalskim odkrywcą Vasco da GamąPortugalczycy w 1498 roku jako pierwsi Europejczycy dotarli na terytorium dzisiejszej Tanzanii. Później kontrolowali znaczną część tanzańskiego wybrzeża, aż pod koniec XVII wieku wyparli ich Arabowie omańscy.. Choć misje katolickie aktywnie kierowały się w głąb kraju i zakładały placówki w różnych osadach, w okresie rządów Arabów omańskich nie zdołały utrzymać swoich wpływów w Tanzanii. Katoliccy mnisiWraz z mnichami do Tanzanii zaczęto wysyłać także misje medyczne. Pomagały one zwalczać choroby zakaźne, w tym malarię, oraz przyczyniły się do powstawania nowych szkół i szpitali, w których lokalni mieszkańcy zdobywali wiedzę z zakresu nowoczesnej medycyny. wrócili do kraju dopiero pod koniec XIX wieku. W tym czasie wielu Tanzańczyków, wcześniej nieznających nauk chrześcijańskich, stopniowo przyjmowało tę religię, a chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się na kontynentalną część kraju. Do XX wieku wspólnota chrześcijańska wyraźnie się powiększyła, a w latach 60. XX wieku z tanzańskiej wspólnoty katolickiej wywodził się pierwszy afrykański kardynał, Laurean Rugambwa.

Zdecydowaną większość chrześcijan w Tanzanii stanowią katolicy, dominujący zwłaszcza wśród mieszkańców części kontynentalnej. Według badań drugim co do wielkości wyznaniem jest luteranizm. Wśród chrześcijan są także anglikanie, wyznawcy wspólnot zielonoświątkowych, prawosławni, adwentyści dnia siódmego, członkowie Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich oraz Świadkowie Jehowy.

Islam w Tanzanii

Islam jest drugą pod względem liczby wyznawców religią w Tanzanii. Według tego samego badania Pew Research Center z 2020 roku muzułmanie stanowią 34% populacji kraju.

Przyjmuje się, że islam rozprzestrzeniał się w Tanzanii głównie dzięki handlowi na wybrzeżu Afryki Wschodniej, a nie poprzez podboje i ekspansję terytorialną, jak częściowo działo się w Afryce Zachodniej. Dlatego przez długi czas pozostawał przede wszystkim zjawiskiem wybrzeża. Kupcy przybywający na obszar dzisiejszej Tanzanii zawierali małżeństwa z miejscową ludnością, stopniowo wprowadzając własną kulturę, język i religię, które mieszały się z lokalnymi zwyczajami.

Najstarszym archeologicznym świadectwem obecności islamu w Tanzanii jest meczet Kizimkazi we wsi Dimbani. Zachowała się w nim inskrypcja kuficka datowana na 1107 rok. Na kontynencie islam szeroko rozprzestrzenił się w okresie rządów Arabów omańskich w połowie XIX wieku, a w 1969 roku powołano Narodową Radę Muzułmańską Tanzanii, regulującą sprawy muzułmanów i wybierającą muftiegoW Tanzanii mufti jest wysokiej rangi uczonym islamskim, który wydaje orzeczenia religijne, udziela wskazówek w zakresie prawa islamskiego i pełni funkcję duchowego przywódcy społeczności muzułmańskiej..

Większość muzułmanów w Tanzanii to sunnici, ale istnieją także wspólnoty mniejszości muzułmańskich, w tym ismailici, szyici imamici oraz ibadyci. W kraju mieszkają również przedstawiciele muzułmańskiej wspólnoty Ahmadijja. Ten ruch religijny rozprzestrzenił się w kontynentalnej Afryce dzięki indyjskiemu działaczowi Mirzy Ghulamowi Ahmadowi na początku XIX wieku. Szacunki wskazują, że obecnie w Tanzanii mieszka około 1 000 muzułmanów Ahmadijja.

Religia na Zanzibarze. Czy Zanzibar jest muzułmański?

Zjednoczona Republika Tanzanii – pełna nazwa państwa – dzieli się na część kontynentalną i archipelag wysp. Ten drugi obejmuje kilka dużych wysp Oceanu Indyjskiego: Pembę, Mafię, Unguję, lepiej znaną jako Zanzibar, oraz wiele innych. Razem tworzą archipelag ZanzibaruOd XIX wieku do 1964 roku Zanzibar nosił nazwę Sułtanatu Zanzibaru i znajdował się pod panowaniem sułtanów omańskich, za których pośrednictwem na wyspach rozprzestrzeniały się religia i kultura islamu. W styczniu 1964 roku sułtan Jamshid ibn Abdulla został obalony, a Zanzibar połączył się z Tanganiką, tworząc Zjednoczoną Republikę Tanzanii., półautonomiczny region należący do Tanzanii.

W przeciwieństwie do części kontynentalnej zdecydowana większość mieszkańców wysp wyznaje islam. Według raportu Pew Research Center z 2020 roku 99% mieszkańców archipelagu to muzułmanie. Badania pokazują, że 2/3 muzułmanów na wyspach to sunnici. Istnieje też kilka grup szyickich, głównie pochodzenia azjatyckiego.

Istotna różnica między częścią wyspiarską a kontynentalną polega na tym, że Zanzibar, choć formalnie podlega konstytucji Tanzanii, ma własnego prezydenta, system sądowniczy i organ ustawodawczy. Muzułmanie na Zanzibarze mogą zwracać się do sądu religijnego, czyli szariackiego, w sprawach rozwodu, opieki nad dziećmi, dziedziczenia i innych kwestii regulowanych prawem islamskim. Od decyzji takich sądów można odwołać się do sądu wyższej instancji, w którego skład wchodzą przewodniczący Sądu Najwyższego Zanzibaru oraz 5 szejków. Główny kadi, czyli sędzia szariacki, jest mianowany przez prezydenta Zanzibaru.

Dla podróżnych fakt, że Zanzibar jest w 99% muzułmański, oznacza konieczność uwzględnienia pewnych ograniczeń, zwłaszcza w określonych okresach, takich jak święty miesiąc Ramadan. W czasie Ramadanu lokalne restauracje i sklepy spożywcze mogą być zamknięte. Obowiązują też zasady całoroczne – podobnie jak w wielu krajach muzułmańskich, w miejscach publicznych nie wolno nosić zbyt odsłaniających ubrań, pokazujących kolana, ramiona i brzuch. Naruszenie tych zasad może skutkować grzywną, choć tereny hotelowe i plaże są uznawane za strefy neutralne.

Oto kilka dodatkowych ograniczeń, o których warto pamiętać podczas pobytu na Zanzibarze:

• Spożywanie alkoholu w miejscach publicznych jest zabronione, podobnie jak przebywanie w stanie nietrzeźwości. Ponadto alkoholu nie sprzedaje się w zwykłych lokalnych sklepach – można go kupić tylko w wyspecjalizowanych punktach.
• Fotografowanie w meczetach i innych miejscach religijnych jest zabronione. Warto też zachować ostrożność przy robieniu zdjęć mieszkańcom – aby uniknąć nieporozumień, najlepiej wcześniej poprosić o zgodę.
• Zbyt ostentacyjne okazywanie uczuć w przestrzeni publicznej może zostać odebrane jako brak szacunku dla kultury islamu. Dlatego podróżnym zaleca się przestrzeganie norm obyczajowych w miejscach publicznych.

Inne religie w Tanzanii

Oprócz wyznawców 2 najliczniejszych religii w Tanzanii mieszkają także buddyści, Żydzi, hinduiści, sikhowie, wyznawcy wiary Bahá'í oraz przedstawiciele wierzeń mieszanych. Badania pokazują, że udział tych pozostałych wyznań wynosi około 1,6%.

Wierzenia lokalne i czary w Tanzanii

Tradycyjne wierzenia rdzennych ludów Afryki zajmują szczególne miejsce w religijnym krajobrazie Tanzanii. Jak wspomniano wcześniej, kraj ten wyróżnia się bogatą różnorodnością kulturową i etniczną – w jego granicach żyje około 150 różnych grup etnicznych, z własnymi zwyczajami, tradycyjnymi wierzeniami i rytuałami.

Do wspólnych cech lokalnych wierzeń należą uznanie istoty najwyższej oraz wiara w duchy, które – według wyznawców – zamieszkują elementy natury, takie jak drzewa czy kamienie. Integralną częścią tradycyjnej wiary jest kult przodków: potomkowie okazują wdzięczność za życie, pożywienie, wodę, sprzyjające warunki pracy, zdrowie i dzieci. Nie istnieje jednak jeden wspólny system tradycji lokalnych religii – różnią się one w zależności od regionu i grupy etnicznej.

Religia ludu Chaga

Okolice i stoki KilimandżaroKilimandżaro jest najwyższym stratowulkanem Afryki i najwyższą wolnostojącą górą świata, położoną w regionie Tanzanii o tej samej nazwie. Wysokość Kilimandżaro wynosi 5 895 m n.p.m., a wejście trwa średnio 7 dni. Najlepszy czas na wspinaczkę przypada od końca grudnia do początku marca oraz od połowy czerwca do końca października. Wielu początkujących wspinaczy wybiera Kilimandżaro jako punkt startowy programu „Korona Ziemi”., jednej z głównych atrakcji Tanzanii i miejsca, gdzie odbywają się wyprawy wspinaczkowe, od stuleci zamieszkują klany plemienia Chaga, ludu Bantu tworzącego trzecią co do wielkości grupę etniczną w kraju. Większość jego członków praktykuje chrześcijaństwo, głównie katolicyzm; mniej liczni są wyznawcy islamu sunnickiego, wierzeń mieszanych oraz tradycyjnej religii Chaga, która ma pewne podobieństwa do chrześcijaństwa i obejmuje elementy kultu przodków oraz wiary w boga słońca Ruwę.

Wielu Chaga łączy przestrzeganie zasad religijnych z wiarą w magię i czary. Przykładem jest święta roślina tego plemienia, Dracaena fragrans, wykorzystywana w licznych rytuałach: mężczyźni robią z jej liści pierścienie, które następnie rzucają pod stopy ukochanej jako symbol oświadczyn. Roślinę sadzi się także na grobach zmarłych krewnych jako znak szacunku oraz wręcza jako symbol pojednania. Jej liśćmi obramowuje się również ścięte drzewa, aby przeprosić osobę, która je posadziła, i odpędzić nieszczęście.

Religia ludu Sukuma

Przedstawiciele ludu SukumaSukuma to największa grupa etniczna Tanzanii, stanowiąca około 16% populacji kraju. Większość jej przedstawicieli mieszka na obszarach wiejskich, ale znaczna część przeniosła się do dużych miast, głównie Mwanzy i Shinyangi. W środowisku miejskim wykonują typowe zawody, pracując m.in. jako lekarze, nauczyciele i pielęgniarki., mieszkający także w dużych miastach Tanzanii, w szczególny sposób okazują szacunek przodkom. Kiedy umiera krewny, członkowie plemienia czczą jego pamięć modlitwami i specjalnymi darami – lwanga, czyli piwem z prosa, oraz krowim łajnem.

Wielu Tanzańczyków nadaje dzieciom drugie imię na cześć babci lub dziadka, obok imienia chrześcijańskiego albo islamskiego. Tradycja ta odzwierciedla więź ze światem duchów – uważa się, że taki gest szacunku wobec przodków chroni dziecko i osłania je przed chorobami.

Część ludu Nyamwezi określa się jako muzułmanie, lecz w praktyce wyznaje system wierzeń mieszanych – przestrzega filarów islamu, a zarazem z szacunkiem kontaktuje się ze światem duchów za pośrednictwem czarowników i magów. Członkowie plemienia Masajów nie wierzą na przykład w życie po śmierci i zachowują tradycyjną wiarę w Ngai, boga deszczu, grzmotu i błyskawic.

Religia i kultura Tanzanii są ze sobą powiązane

Religia w Tanzanii jest ściśle związana z kulturą kraju. Lud Makonde słynie na przykład z niezwykłego talentu do rzeźbienia w drewnie, a drewniane figurki kobiet pełnią funkcję talizmanów. Legenda Makonde mówi, że historia plemienia rozpoczęła się od przodka ludzi – istoty, która nie była ani człowiekiem, ani zwierzęciem. Wędrując po ziemi, pewnej nocy, zmęczona samotnym istnieniem, przemieniła ścięte drzewo w postać podobną do siebie. Następnego ranka, gdy promienie słońca dotknęły drewna, figura ożyła i zamieniła się w piękną kobietę, która została żoną tej istoty. Razem przemierzali świat, a dopiero gdy osiedlili się na wyżynach Afryki Wschodniej, doczekali się potomka – pierwszego dziecka Makonde.

Magia i czary w Tanzanii

Ogólnie rzecz biorąc, magia w Tanzanii często pokojowo współistnieje z religią. Przedstawiciele różnych wyznań mogą łączyć wierzenia chrześcijańskie, muzułmańskie lub inne z przekonaniem, że kradzież kury sąsiada sprowadzi magiczną karę w postaci problemów trawiennych. Wielu wierzących w razie choroby lub innych kłopotów zwraca się też do wróżbitów i szamanów. Badanie Pew Research Center wskazuje, że 60% ankietowanych Tanzańczyków wierzy, iż ofiary składane przodkom lub duchom mogą chronić ich przed nieszczęściem, a wielu chrześcijan i muzułmanów włącza elementy tradycyjnych wierzeń afrykańskich do swoich praktyk religijnych.

Profesor Joachim Mwami z University of Dar es Salaam podkreśla, że tradycyjni afrykańscy uzdrowiciele zwykle pracują bez wynagrodzenia, a pobieranie opłat za usługi magiczne często praktykują oszuści, którzy chcą wykorzystać wiarę mieszkańców i podróżnych w magię oraz moc towarzyszących jej rytuałów. Wyjaśnia, że przez stulecia czary były dla lokalnej ludności najprostszym wyjaśnieniem różnych zdarzeń, takich jak choroby dzieci czy klęski żywiołowe. 

Istnieją jednak wyjątki. Dr Alyssa Crittenden z University of California, San Diego pisze, że większość członków koczowniczego plemienia Hadza nie wierzy ani w magię, ani w żadne bóstwa, ani też nie wyznaje żadnej religii. Plemię to nie wybiera przywódców religijnych, szamanów ani zielarzy, a jego członkowie nie praktykują czarów. Hadza mają jednak własną kosmologię. Wierzą również, że przedstawiciele innych plemion posiadają moce magiczne i w razie konfliktu mogą sprowadzić na nich klątwy, szkody oraz inne nieszczęścia. Plemię ma także własną legendę o zejściu na ziemię – zgodnie z tradycją Hadza zstąpili z nieba po baobabie albo, według innej wersji, po szyi żyrafy.

Święta religijne w Tanzanii

Ponieważ Tanzania jest krajem o dużej różnorodności etnicznej i religijnej, obok świąt państwowych obchodzi się tu także święta związane z różnymi religiami. Wiosną tanzańscy chrześcijanie świętują Wielkanoc, a muzułmanie obchodzą Eid al-Fitr, muzułmańskie święto zakończenia postu. W Tanzanii celebruje się również urodziny proroka Mahometa, czyli Maulid, hinduistyczne święta Vaisakhi i Durga Puja, buddyjską ceremonię Katina oraz wiele innych uroczystości.

FAQ

Poniżej krótko odpowiadamy na kilka popularnych pytań o Tanzanię, często zadawanych w Google i na innych platformach.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów