Czym różnią się himalajscy Szerpowie od tragarzy na Kilimandżaro?

Uczestnicy, którzy próbują zdobyć Kilimandżaro w przyspieszonym programie, narażają zdrowie i życie całej wyprawy, w tym zespołu wspierającego. Co roku na najwyższej górze Afryki umiera do 10 tragarzy z powodu powikłań choroby wysokościowej lub wypadków. To oni niosą sprzęt, namioty i żywność, wspierają przewodników podczas ataku szczytowego oraz dbają o porządek i komfort w obozach. 

Często błędnie porównuje się ich do Szerpów – przewodników i tragarzy na Evereście oraz innych szczytach Himalajów, którzy od pokoleń żyją na dużej wysokości i mają naturalną adaptację wysokościową. Tragarze na Kilimandżaro jej nie mają. Dlaczego ma to znaczenie przy wyborze programu wejścia na dach Afryki, wyjaśniamy w tym artykule Altezza Travel.

Szerpowie: gdy wysokość jest zapisana w genach

Szerpowie są grupą etniczną z doliny Khumbu w Nepalu. Ich przodkowie przybyli tu ze wschodniego Tybetu kilkaset lat temu. Życie przez kolejne pokolenia na wysokościach od 2 000 do 5 200 m n.p.m. doprowadziło do naturalnego przystosowania organizmu do dużej wysokości.

Współczesny obraz Szerpów ukształtował się po wyprawie z 1953 r., kiedy nowozelandzki himalaista Edmund Hillary i Szerpa Tenzing Norgay jako pierwsi ludzie stanęli na szczycie Everestu. Później światową sławę zdobyli także inni Szerpowie. Dobrym przykładem jest Ang Rita, który w grudniu 1987 r. jako pierwszy człowiek w historii zdobył Everest zimą bez dodatkowego tlenu. Łącznie 10 razy wszedł na najwyższy szczyt świata.

Gdy naukowcy próbowali zrozumieć niemal „nadludzkie” możliwości Szerpów, odkryli u nich wyjątkowe cechy genetyczne. W środowisku ubogim w tlen u Szerpów nie dochodzi do gwałtownego wzrostu poziomu hemoglobiny, co zmniejsza ryzyko zagęszczenia krwi i obrzęków związanych z chorobą wysokościową. Ich płuca i serce sprawnie dostarczają tlen, a mięśnie zużywają go oszczędnie. Dzięki temu mogą znosić duży wysiłek fizyczny w rozrzedzonym powietrzu. 

Nawet to nie czyni ich jednak niezniszczalnymi. Według Himalayan Database w latach 1950–2019 na ośmiotysięcznikach zginęło ponad 290 Szerpów. Głównymi przyczynami były upadki, lawiny i załamania lodowców. 22 zgony spowodowała choroba wysokościowa. Dla wielu wspinaczy z Zachodu ryzyko może wydawać się częścią wyprawy, ale dla Szerpów to po prostu niebezpieczna praca. 

Tanzańscy tragarze: od podnóża po szczyt Kilimandżaro

W przeciwieństwie do Szerpów tragarze nie mają wrodzonej adaptacji wysokościowej. Większość mieszka w okolicach Kilimandżaro, na wysokościach do 1 500 m n.p.m., a wielu pochodzi z południowej i środkowej Tanzanii, gdzie teren położony jest jeszcze niżej. W wysokim sezonie – od końca grudnia do początku marca oraz od połowy czerwca do końca października – tragarze mogą odbywać nawet 2 wejścia w miesiącu. Przy takiej częstotliwości wejście staje się łatwiejsze. W niskim sezonie, gdy w Tanzanii padają intensywne deszcze i mniej osób rusza na trekking, zwykle odbywa się tylko 1 wyprawa w miesiącu albo nie ma ich wcale. Po takich przerwach tragarze potrzebują aklimatyzacji tak samo jak pozostali uczestnicy. Jednocześnie przez całe wejście muszą pracować fizycznie – nieść sprzęt, rozstawiać namioty, przynosić wodę i wykonywać codzienne prace obozowe.

Niestety nie wszyscy operatorzy dbają o bezpieczne warunki pracy. Wielu nie wydaje odpowiedniego sprzętu ani 3 posiłków dziennie, nie prowadzi kontroli medycznych podczas wypraw i nie pomaga tragarzom zejść, gdy zaczynają chorować. W efekcie co roku na Kilimandżaro umiera do 10 tragarzy z powodu choroby wysokościowej lub wypadków.

Podczas wypraw Altezza Travel nigdy nie doszło do śmiertelnego wypadku. W 2024 r. musieliśmy jednak zorganizować 3 ewakuacje helikopterem dla naszych tragarzy. Polisy ubezpieczeniowe nie obejmują ekip górskich, dlatego wszystkie koszty pokrywamy sami.

Dzieje się tak mimo tego, że pracujemy wyłącznie ze sprzętem wyprawowym dobrej klasy, dbamy o pożywne posiłki, prowadzimy codzienne kontrole medyczne i wyposażamy nasze zespoły w 2 rodzaje apteczek oraz dostęp do ponad 500 zestawów tlenowych. Tworzymy możliwie najbezpieczniejsze warunki pracy, ale nawet nasi tragarze czasem wymagają ewakuacji.

Niestety nie wszyscy operatorzy traktują swoje zespoły odpowiedzialnie. Zdarza się, że nasi przewodnicy spotykają wyczerpanych tragarzy z wyraźnymi objawami choroby wysokościowej, udzielają im pierwszej pomocy, podają leki i pomagają zorganizować ewakuację.

Szybkie wejście to ryzyko dla całego zespołu.

Niektórzy podróżni chcą dotrzeć do najwyższego punktu Afryki jak najszybciej – w 3, 4 albo 5 dni, zamiast zalecanych 6–8. Przy wyborze programu trzeba wziąć pod uwagę kilka ważnych kwestii:

• Kilimandżaro uchodzi za górę odpowiednią dla osób bez profesjonalnego przygotowania. Nie potrzebujesz technicznego sprzętu wspinaczkowego ani wcześniejszego doświadczenia wysokogórskiego. Trasa nie ma odcinków technicznych, a wejście jest w gruncie rzeczy trekkingiem z noclegami w obozach. Najbardziej wymagającym etapem jest atak szczytowy, do którego potrzebna jest dobra kondycja.
• Uhuru Peak, najwyższy punkt wulkanu, leży na wysokości 5 895 m n.p.m. Bezpieczne dotarcie na tę wysokość wymaga stopniowej aklimatyzacji oraz spokojnego, równego nabierania wysokości. Dotyczy to wszystkich członków wyprawy, także zespołu wspierającego. Bez właściwej aklimatyzacji może rozwinąć się choroba wysokościowa, a w ciężkich przypadkach doprowadzić do obrzęku płuc lub mózgu.

Dlatego podróżnym, którzy chcą skrócić program wejścia, wyjaśniamy 2 ważne rzeczy:

• Szybkie, kilkudniowe wejście to nieuzasadnione ryzyko dla całego zespołu. Rekord najszybszego wejścia na Uhuru Peak należy do szwajcarsko-ekwadorskiego skyrunnera Karla Egloffa i wynosi 6 godzin 42 minuty wraz z zejściem. Takie wejścia nigdy nie są częścią zwykłego programu turystycznego. To starannie planowane wyprawy z udziałem zawodowych sportowców, odpowiednio zaaklimatyzowanych i bardzo doświadczonych.
• Skrócony program odbiera wspinaczom samą drogę. Wejście to nie tylko długie odcinki między obozami. To także spektakularne krajobrazy, rozmowy z przewodnikiem o lokalnych plemionach, roślinach i zwierzętach oraz kolacje wysoko w górach po całym dniu trekkingu. Przy szybkim wejściu cała uwaga skupi się na samopoczuciu.

Bezpieczeństwo i komfort wspinaczy oraz ekipy górskiej są dla Altezza Travel bezwzględnym priorytetem. Część podróżnych wybiera jednak lokalnych operatorów, którzy zgadzają się na każdą prośbę. Niestety czasem kończy się to tragedią – śmiercią tragarza. Grupa może nigdy się o tym nie dowiedzieć. Tragarz bywa potajemnie ewakuowany w nocy albo pozostawiony w namiocie do rana, gdy grupa rusza do kolejnego obozu. Wszystko po to, by „nie psuć” klientom wrażeń z wyprawy.

Dlaczego tragarze podejmują takie ryzyko?

Tanzania jest krajem rozwijającym się, a praca tragarza należy do niewielu sposobów na stały dochód. W branży wypraw na Kilimandżaro istnieje też ścieżka awansu. Ucząc się angielskiego, tragarz może z czasem zostać przewodnikiem z dobrym wynagrodzeniem. Dla takiej szansy młodzi mężczyźni są gotowi podjąć każdą pracę.

Czy można szybko wejść na szczyt, nie narażając ekipy górskiej?

Tak. Jeśli masz doświadczenie we wspinaniu i pewnie oceniasz swoje możliwości, można przygotować bezpieczną wyprawę w skróconym programie. W takich przypadkach zalecamy przydzielenie 2 zespołów wspierających, aby aklimatyzacja przebiegała spokojnie. Pierwszy zespół rusza wcześniej, powoli dociera do obozu szczytowego i czeka tam na wspinaczy. Drugi towarzyszy grupie do tego obozu, ale nie idzie na szczyt. Dzięki temu wszyscy aklimatyzują się prawidłowo i nikt nie jest narażony na niepotrzebne ryzyko. Minusem takiej logistyki jest wzrost kosztu wyprawy o około 50%.

Dlatego rekomendujemy sprawdzone, proste rozwiązanie: wybór klasycznych tras na Kilimandżaro ze stopniową aklimatyzacją. Szczególnie polecamy trasę Lemosho w wariancie 7- lub 8-dniowym, a także trasy Rongai i Machame w wariancie 7-dniowym.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów