Kigoma, Tanzania

Kigoma to miasto i centrum administracyjne regionu o tej samej nazwie w zachodniej Tanzanii, niedaleko granicy z Burundi. Leży nad jeziorem Tanganika – najdłuższym słodkowodnym jeziorem Ziemi i drugim najgłębszym po Bajkale.

Te ziemie pamiętają ciężki krok karawan niewolników i handlarzy kością słoniową, bombardowania z czasów I wojny światowej, przełomowe odkrycia naukowe i historyczne spotkania. To właśnie w pobliżu po raz pierwszy padły słynne słowa „Dr Livingstone, jak sądzę?”, a ostatni okręt Niemieckiej Cesarskiej Marynarki Wojennej, wydobyty z głębin jeziora, do dziś pływa po jego wodach. W artykule Altezza Travel opowiadamy o historii, przyrodzie i najważniejszych miejscach Kigomy.

Przed przybyciem Europejczyków Kigoma była ważnym ośrodkiem handlu karawanowego. Na początku XIX wieku arabscy kupcy z Zanzibaru wykorzystywali osadę Ujiji, dziś przedmieście Kigomy, jako strategiczną bazę handlu niewolnikami i eksportu kości słoniowej. Tu kończył się Centralny Szlak Handlowy, biegnący przez ponad 1 200 km od nadmorskiego miasta Bagamoyo nad Oceanem Indyjskim.

Europejscy odkrywcy zaczęli zwracać uwagę na ten region w połowie XIX wieku. Pierwszymi Europejczykami, którzy dotarli do Ujiji i zobaczyli jezioro Tanganika, byli brytyjscy podróżnicy Richard Burton i John Speke w 1858 roku. Kigoma zyskała jednak światową sławę za sprawą innego wydarzenia – o nim za chwilę.

Jezioro Tanganika

Jezioro Tanganika jest najdłuższym słodkowodnym jeziorem świata – ma około 676 km długości – i drugim najgłębszym po Bajkale. W niektórych miejscach osiąga 1 471 m głębokości. Dzięki temu jezioro Tanganika należy do największych zbiorników słodkiej wody na Ziemi i mieści nawet 18% jej światowych zasobów.

Jezioro ciągnie się z północy na południe wzdłuż Wielkich Rowów Afrykańskich, strefy pęknięć tektonicznych, i tworzy naturalną granicę między Tanzanią, Burundi, Demokratyczną Republiką Konga i Zambią. Żyje w nim około 1 000 gatunków ryb, z których mniej więcej 1/4 nie występuje nigdzie indziej na Ziemi.

To znakomite miejsce do nurkowania. Lokalne hotele i organizatorzy wycieczek wynajmują sprzęt, ale trzeba pamiętać o jednym ważnym szczególe: jezioro Tanganika leży na wysokości 773 m n.p.m. Oznacza to nurkowania wysokościowe, wymagające odpowiedniego przeszkolenia.

Nawet bez niego kąpiel lub snorkeling w przybrzeżnych lagunach pozwalają z bliska zobaczyć niezwykłe życie jeziora. Miejsce do pływania warto wybierać ostrożnie: żyją tu hipopotamy i krokodyle nilowe, dlatego odległe, niestrzeżone plaże mogą być niebezpieczne. Jezioro daje też świetne warunki do kajakarstwa, canoeingu i wędkarstwa sportowego.

W lutym 2025 roku 4 państwa graniczące z jeziorem uruchomiły 5-letni projekt przeciwdziałania zagrożeniom dla jego bioróżnorodności. Naukowców niepokoi ponura globalna statystyka: w ciągu ostatnich 100 lat populacje gatunków słodkowodnych zmniejszyły się o 84%. Winna jest działalność człowieka – zanieczyszczenia ze ścieków, plastiku i odpadów przemysłowych oraz przełowienie. Wokół jeziora mieszka już blisko 10 milionów ludzi, a liczba ta rośnie, dlatego ekosystem Tanganiki znajduje się pod coraz większą presją.

Ujiji – miejsce spotkania doktora Livingstone’a i Henry’ego Stanleya

Szkocki odkrywca i misjonarz David Livingstone poświęcił dużą część życia badaniom Afryki. W 1869 roku, pochłonięty poszukiwaniem źródeł Nilu, wyruszył do Afryki Środkowej. Przez lata nie docierały od niego żadne wiadomości, co podsycało pogłoski o jego śmierci. Później okazało się, że jego listy po prostu nigdy nie dotarły na Zanzibar, ale długie milczenie sprawiło, że wielu uznało go za zaginionego.

W styczniu 1871 roku dziennikarz „New York Herald”, Henry Stanley, otrzymał zadanie odnalezienia Livingstone’a. Po przybyciu na Zanzibar dowiedział się w brytyjskim konsulacie, że bazą Livingstone’a jest chata w Ujiji. Podróż trwała 7 miesięcy i na przełomie października i listopada Stanley dotarł do wioski nad jeziorem. Miejscowi zaprowadzili go do chaty, gdzie odnalazł schorowanego Europejczyka. Podszedł do niego i wypowiedział słowa, które przeszły do historii: „Dr Livingstone, jak sądzę?”. Livingstone skinął głową.

Spotkanie zakończyło spekulacje o losie Livingstone’a i stało się ważnym momentem w dziejach eksploracji Afryki Środkowej. Ujiji znalazło się w centrum światowej uwagi, a w 1878 roku London Missionary Society otworzyło tam swoją stację. Niedługo później powstały pomnik Livingstone’a i niewielkie muzeum – oba działają do dziś.

Parowiec Liemba: Czarna Perła Tanganiki

Liemba to nie tylko prom – to żywy pomnik, który od ponad wieku pływa po jeziorze Tanganika. Jego historia zaczęła się w 1913 roku, gdy rząd niemiecki zamówił parowiec mający wzmocnić pozycję Niemiec w Niemieckiej Afryce Wschodniej. Statek, nazwany Graf von Götzen, zbudowano w Niemczech, rozłożono na tysiące części, zapakowano w skrzynie i wysłano do Tanzanii. Z Dar es Salaam ładunek przewieziono do Kigomy, gdzie jednostkę ponownie złożono i zwodowano.

Gdy w 1914 roku wybuchła I wojna światowa, Graf von Götzen szybko przebudowano na okręt wojenny. Uzbrojony w działa, stał się główną siłą militarną na jeziorze Tanganika. W 1916 roku sytuacja się jednak odwróciła. Wojska przeciwnika posuwały się naprzód, zagrażając Kigomie i statkowi. Aby nie dopuścić do jego przejęcia, Niemcy zatopili go w nietypowy sposób – wypełnili piaskiem i pokryli silniki smarem, licząc, że później uda się go wydobyć.

Belgowie podnieśli jednostkę z dna w 1918 roku, ale sztorm w 1920 roku ponownie ją zatopił. Po wojnie Tanganika znalazła się pod kontrolą brytyjską. W 1924 roku Brytyjczycy wydobyli i odrestaurowali statek, a w 1927 roku przywrócili go do służby jako Liemba – prom pasażersko-towarowy.

Dziś Liemba jest najstarszym czynnym promem pasażerskim na świecie. Do niedawna nadal łączyła drogą wodną Tanzanię, Demokratyczną Republikę Konga i Zambię. W lipcu 2024 roku rząd Tanzanii przekazał ją chorwackiej spółce Brodosplit JSC oraz Dar es Salaam Merchant Group do gruntownego remontu, zaplanowanego do lipca 2026 roku.

Parki narodowe Gombe Stream i Mahale Mountains

Region Kigomy obejmuje także 2 wyjątkowe parki narodowe – Gombe Stream i Mahale Mountains – znane z dzikich populacji szympansów i zachwycających krajobrazów.

Park Narodowy Gombe Stream leży około 15–20 km na północ od Kigomy. To jeden z najmniejszych parków w Tanzanii, zajmujący zaledwie 70 km². Mimo niewielkich rozmiarów zyskał światowe uznanie w 1960 roku, gdy prymatolożka Jane Goodall rozpoczęła tu przełomowe badania zachowań szympansów na wolności. Jej odkrycia zmieniły naukowe rozumienie naczelnych.

Dziś można przejść tymi samymi ścieżkami, którymi pół wieku temu chodziła Jane Goodall, i podczas trekkingu przez lasy tropikalne obserwować dzikie szympansy oraz innych mieszkańców lasu: pawiany oliwkowe, gerezy rude, koczkodany rudoogonowe i koczkodany niebieskie, a także ratelę miodożernego oraz wiele gatunków ptaków, gadów i płazów.

Wśród innych aktywności są wędrówki po górach, kajakarstwo wzdłuż brzegu, nurkowanie, wędkarstwo sportowe, wizyta w wiosce Mwamgongo i zwiedzanie domu Goodall.

Park Narodowy Mahale Mountains leży w przeciwnym kierunku – około 120 km na południe od Kigomy. Nazwa pochodzi od pasma górskiego Mahale biegnącego wzdłuż brzegu Tanganiki. Park jest znacznie większy od Gombe, zajmuje około 1 600 km² i chroni jedną z największych populacji szympansów na świecie, liczącą do 1 000 osobników.

Mahale uchodzi za jedno z najlepszych miejsc na świecie do trekkingu szlakiem szympansów. Trasy są dłuższe i bardziej wymagające fizycznie niż w Gombe, ale nagrodą jest głębokie spotkanie z naturą Afryki. Oprócz szympansów w parku żyje wiele innych naczelnych i dużych ssaków: bawoły, zebry, żyrafy, antylopy, słonie, hipopotamy, lwy, lamparty, hieny i szakale. Region wyróżnia się też niezwykle różnorodnym terenem – od gęstych górskich lasów deszczowych i bambusowych zarośli po malownicze wodospady i piaszczyste plaże.

Kigoma w skrócie

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów