Najbardziej niebezpieczne kraje Afryki

Co sprawia, że kraj staje się naprawdę niebezpieczny? Najczęściej decyduje o tym splot kilku czynników: wysokie ryzyko terroryzmu, trwające konflikty zbrojne, niestabilność polityczna, rozległa przestępczość zorganizowana i stałe zagrożenia dla bezpieczeństwa.

W niektórych częściach świata zagrożenie przekracza granice rozsądnego ryzyka – całe regiony pozostają pod kontrolą terrorystów lub grup rebelianckich, a przestępczość stała się elementem codzienności. Podróż w takie miejsca wiąże się ze skrajnym ryzykiem.

Redakcja Altezza Travel przeanalizowała kilkanaście badań i raportów czołowych organizacji międzynarodowych, aby przygotować zestawienie najbardziej niebezpiecznych krajów Afryki.

Metodologia oceny

Lista najbardziej niebezpiecznych krajów Afryki powstała na podstawie wyników wszystkich indeksów wymienionych poniżej. Z każdego z nich wybraliśmy 7–10 krajów o najgorszych wskaźnikach. Do naszego zestawienia trafiły te, które pojawiały się najczęściej.

Korzystaliśmy z następujących źródeł:

• Globalny Indeks Terroryzmu: ocenia poziom zagrożenia terrorystycznego na podstawie liczby ataków, ofiar śmiertelnych, rannych i zakładników. Opracowywany przez Institute for Economics and Peace, obejmuje najnowszą dynamikę w 163 krajach.
• Globalny Indeks Pokoju: ocenia poziom pokojowości, w tym konflikty wewnętrzne i zewnętrzne, niestabilność polityczną, poziom przestępczości oraz militaryzację. Również przygotowywany przez Institute for Economics and Peace.
• Globalny Indeks Niewolnictwa: mierzy skalę pracy przymusowej i handlu ludźmi, w tym wykorzystywania kobiet i dzieci. Opracowany przez Walk Free Foundation.
• Indeks Rządów Prawa: gromadzi i porządkuje dane dotyczące skuteczności systemów sądowniczych oraz przestrzegania prawa, w tym dostępu do wymiaru sprawiedliwości, praw własności i praw człowieka. Opracowywany przez World Justice Project na podstawie ankiet eksperckich i obywatelskich.
• ACLED (Armed Conflict Location & Event Data Project): rejestruje dane o konfliktach z użyciem przemocy, protestach, starciach zbrojnych i aktywności terrorystycznej.
• Globalne badanie zabójstw: prowadzone przez jednostkę ONZ na podstawie liczby umyślnych zabójstw na 100 000 mieszkańców, co pozwala ocenić skalę przestępczości z użyciem przemocy.
• Indeks Bezpieczeństwa: obszerna analiza Global Residents Index, oparta na badaniach dotyczących wskaźników zgonów z użyciem przemocy, porwań, ryzyk politycznych, ofiar klęsk żywiołowych i wypadków drogowych.
• Indeks Przestępczości: klasyfikuje kraje według poziomu przestępczości, w tym napaści ulicznych, rozbojów, kradzieży samochodów, oszustw i handlu narkotykami. Opracowywany przez Numbeo na podstawie ankiet, odzwierciedla społeczne postrzeganie zagrożeń i bezpieczeństwa.

Wykorzystaliśmy także kilka innych wiarygodnych źródeł, w tym dane Departamentu Stanu USA, firmy analitycznej Statista, Globalnego Indeksu Przestępczości Zorganizowanej i inne.

Mali

• Stolica: Bamako
• Ludność: 23,1 mln

To Sahel – region szczególnie obciążony problemami bezpieczeństwa i stabilności. Rozciąga się przez kontynent między Saharą a bardziej żyznymi terenami. Często określany jako jeden z najbiedniejszych obszarów świata i punkt zapalny kontynentu, Sahel obejmuje wiele najniebezpieczniejszych krajów Afryki i świata – zwłaszcza w ostatnich latach, po gwałtownym wzroście aktywności terrorystycznej.

Republika Mali leży w Afryce Zachodniej i graniczy z Senegalem, Mauretanią, Algierią, Nigrem, Burkina Faso, Wybrzeżem Kości Słoniowej oraz Gwineą. Pod względem zagrożenia terrorystycznego zajmuje 3. miejsce na świecie, a w rankingu pokojowości – 154.

W Indeksie Rządów Prawa Mali zajmuje 141. miejsce na 142 kraje w kategorii „Porządek i bezpieczeństwo”. Globalne badanie zabójstw poświęca temu państwu nawet osobny rozdział. Badacze zebrali dane o zabójstwach z publicznych źródeł, w tym z mediów, z okresu od stycznia 2020 do października 2021 roku. Odnotowali 439 doniesień o morderstwach. Tylko 2 sprawy zawierały informacje o zatrzymaniach, a w 47 przypadkach informowano o rozpoczęciu śledztwa.

W Globalnym Indeksie Przestępczości Zorganizowanej Mali zajmuje 50. miejsce na świecie i 15. w Afryce. Powszechne są handel ludźmi, w tym dziećmi, nielegalny handel bronią, podrabiane leki, wylesianie i kłusownictwo, handel narkotykami oraz rozległa korupcja.

Burkina Faso

• Stolica: Wagadugu
• Ludność: 23,8 mln

Burkina Faso, położone w Afryce Zachodniej i również należące do regionu Sahelu, zajęło 1. miejsce w Globalnym Indeksie Terroryzmu 2024, wyprzedzając Afganistan i Irak, które dominowały w zestawieniu przez 13 lat. W 2023 roku w kraju doszło do 258 ataków terrorystycznych, w których zginęło 1 907 osób – niemal jedna czwarta wszystkich ofiar terroryzmu na świecie.

W Globalnym Indeksie Pokoju Burkina Faso zajmuje 149. miejsce na 163 kraje, a w Indeksie Rządów Prawa – 138. na 142 w kategorii „Porządek i bezpieczeństwo”. Dokładne statystyki przestępczości nie są publicznie dostępne. Globalne badanie zabójstw wskazuje, że w 2022 roku w Sahelu w incydentach z użyciem przemocy zginęło ponad 9 300 osób, choć ustalenie dokładnych motywów jest niemal niemożliwe. Łatwy dostęp do broni podsyca niezliczone konflikty – część ma źródło w napięciach społecznych, na przykład między rolnikami rywalizującymi o zasoby, inne wynikają z motywacji politycznych lub religijnych.

Obecność ambasad w stolicy nie oznacza bezpieczeństwa ani rozwiniętego sektora turystycznego. Grupy ekstremistyczne atakowały nawet budynki rządowe i zatłoczone miejsca publiczne, w tym restauracje w centrum miasta. Powszechne są rozboje uliczne, handel ludźmi, zwłaszcza dziećmi, oraz przestępczość zorganizowana. Rząd podjął działania stabilizacyjne i osiągnął pewien postęp, jednak brak zasobów i korupcja sprawiają, że sytuacja w terenie pozostaje skrajnie napięta.

Demokratyczna Republika Konga (DRK)

• Stolica: Kinszasa
• Ludność: 103,3 mln

Republika Konga i Demokratyczna Republika Konga to 2 odrębne państwa. Oba doświadczyły konfliktów wewnętrznych po uzyskaniu niepodległości, ale tylko jedno z nich regularnie trafia do grupy najniebezpieczniejszych krajów świata.

DRK zajmuje 13. miejsce na świecie i 7. w Afryce pod względem liczby ataków terrorystycznych oraz ofiar. W rankingu pokojowości plasuje się na 159. miejscu na 163 kraje. W Indeksie Rządów Prawa wypada lepiej jedynie od Wenezueli, Kambodży, Afganistanu i Haiti – na podobnym poziomie jak Mjanma i Nikaragua.

Dane o przestępczości są dostępne tylko w raportach ACLED, które odnotowały wzrost aktywności terrorystycznej w 2024 roku, oraz w Globalnym Indeksie Przestępczości Zorganizowanej, gdzie DRK zajmuje 5. miejsce na świecie i 1. w Afryce.

Kraj mierzy się z handlem ludźmi, rekrutowaniem dzieci do grup zbrojnych i nielegalnym obrotem bronią. Znajduje się tu także największy las tropikalny Afryki, silnie dotknięty nielegalnym wyrębem z powodu wysokiej korupcji i słabego nadzoru. Mimo pewnych działań władz kraj pozostaje jednym z głównych ośrodków nielegalnego handlu kością słoniową.

Do innych poważnych problemów należą handel narkotykami, liczne grupy zbrojne działające na terenach wiejskich i w miastach, słabe zarządzanie polityczne, niewydolny system sądowniczy oraz nieskuteczna policja.

Nigeria

• Stolica: Abudża
• Ludność: 232,8 mln

Nigeria jest wyrazistym przykładem afrykańskich kontrastów. To najludniejszy kraj kontynentu i jeden z najbogatszych pod względem zasobów naturalnych. Należy do 10 największych eksporterów ropy naftowej na świecie, a jednocześnie pojawia się niemal we wszystkich negatywnych rankingach – nie tylko w Afryce, lecz także globalnie.

W Globalnym Indeksie Terroryzmu Nigeria zajmuje 8. miejsce; wyższy poziom zagrożenia mają jedynie Somalia, Afganistan, Syria, Pakistan, Mali, Izrael i Burkina Faso. W Globalnym Indeksie Pokoju Nigeria znajduje się w czerwonej strefie – na 147. miejscu na 163 kraje. W Indeksie Rządów Prawa zajmuje 120. miejsce na 142, a w Indeksie Przestępczości – 11. na 147.

Według Globalnego Indeksu Przestępczości Zorganizowanej Nigeria mierzy się z poważnymi problemami, w tym handlem ludźmi, nielegalnym obrotem bronią, handlem narkotykami, uzbrojonymi gangami, korupcją oraz napięciami politycznymi i społecznymi.

Rząd Wielkiej Brytanii również ostrzega swoich obywateli przed wysokim ryzykiem ataków terrorystycznych w Nigerii, szczególnie w stanach Borno, Yobe i Adamawa.

Somalia

• Stolica: Mogadiszu
• Ludność: 17,6 mln

Somalia leży na wschodnim wybrzeżu Afryki i graniczy z Kenią, Etiopią oraz Dżibuti. Regularnie pojawia się w zestawieniach najbiedniejszych krajów świata. Państwo jest w praktyce podzielone na terytoria kontrolowane przez rząd albo przez grupy ekstremistyczne i terrorystyczne.

W ostatnich latach rząd ograniczył liczbę ataków terrorystycznych i ofiar, ale kraj wciąż zajmuje 7. miejsce w tej kategorii i jest uznawany za jeden z najniebezpieczniejszych na świecie. W 2023 roku odnotowano 193 incydenty i 434 ofiary śmiertelne – odpowiednio o 37% i 43% mniej niż rok wcześniej.

Wiarygodne statystyki przestępczości są trudne do znalezienia, prawdopodobnie z powodu trwającego konfliktu i problemów ze zbieraniem danych. Mimo to Numbeo plasuje Somalię na 17. miejscu na świecie pod względem postrzeganej przestępczości, a w Indeksie Przestępczości Zorganizowanej kraj zajmuje 45. miejsce.

Do głównych problemów należą aktywność grup terrorystycznych, handel ludźmi, niewolnictwo, w tym seksualne, wymuszenia, przemyt broni, piractwo oraz chwytanie dzikich wielkich kotów, takich jak gepardy i lwy, z przeznaczeniem na sprzedaż na Bliski Wschód.

Departament Stanu USA przypisuje Somalii najwyższy poziom ostrzeżenia dla podróżnych: „Poziom 4 – nie podróżuj”. 

Sudan

• Stolica: Chartum
• Ludność: 48,3 mln

To państwo w Afryce Wschodniej obecnie odnotowuje niewielkie lub żadne zagrożenie terrorystyczne, a wskaźnik przestępczości jest stosunkowo niższy niż w innych krajach z tej listy. Jednak wojna domowa, która wybuchła w 2023 roku, uczyniła Sudan jednym z najniebezpieczniejszych państw kontynentu i świata. Konflikt wiąże się ze starciami zbrojnymi, masowymi zabójstwami cywilów i pogłębiającym się kryzysem humanitarnym. Nawet ostrożne nieoficjalne szacunki wskazują, że do połowy 2024 roku liczba ofiar mogła osiągnąć 15 000–30 000.

Sudan zajmuje 75. miejsce na 147 krajów w Indeksie Przestępczości Numbeo oraz 33. miejsce na świecie, w tym 8. w Afryce, w Indeksie Przestępczości Zorganizowanej. Kraj pozostaje źródłem i punktem tranzytowym dla handlu ludźmi. Najczęstszymi ofiarami są uchodźcy, kobiety i dzieci. Do innych powszechnych problemów należą przemyt broni, przemyt złota i handel narkotykami. Nielegalne substancje przewożone są statkami towarowymi i rybackimi, a następnie dystrybuowane zarówno w kraju, jak i za granicą. 

Republika Południowej Afryki

• Stolice: Pretoria (administracyjna), Kapsztad (legislacyjna), Bloemfontein (sądownicza)
• Ludność: 62,2 mln

Republika Południowej Afryki leży na południowym krańcu kontynentu i graniczy z Namibią, Botswaną, Zimbabwe, Mozambikiem oraz Eswatini. W jej granicach znajduje się enklawa Lesotho. Obecność RPA na tej liście także pokazuje skalę afrykańskich kontrastów. To najbardziej rozwinięty gospodarczo kraj kontynentu, bogaty w surowce mineralne, a także jedyne afrykańskie państwo należące do G20 – obok Unii Afrykańskiej jako organizacji zbiorowej.

Institute for Economics and Peace plasuje RPA na samym końcu Globalnego Indeksu Terroryzmu, co oznacza praktycznie brak zagrożenia terrorystycznego, oraz na 127. miejscu w Globalnym Indeksie Pokoju. Dla porównania Stany Zjednoczone zajmują w tym samym indeksie 132. miejsce. W Indeksie Rządów Prawa RPA plasuje się na 57. pozycji, przed takimi krajami jak Bułgaria, Mołdawia, Tajlandia, Indie, Chiny, Rosja i inne.

Dlaczego więc kraj uznawany jest za jeden z najniebezpieczniejszych? Z powodu poziomu przestępczości i sieci przestępczości zorganizowanej.

Według Globalnego badania zabójstw w 2021 roku w RPA odnotowano niemal 25 000 zgonów z użyciem przemocy – liczba ta wzrosła o kolejne 14% w 2022 roku. W Indeksie Bezpieczeństwa Johannesburg i Kapsztad zajęły odpowiednio 172. i 174. miejsce na 181 miast. Numbeo plasuje RPA na 5. miejscu na świecie pod względem przestępczości, po Wenezueli, Papui-Nowej Gwinei, Haiti i Afganistanie.

Powszechne problemy obejmują handel ludźmi, także w celu handlu organami, nielegalny obrót bronią, kłusownictwo na nosorożce, lwy i słonie, dystrybucję narkotyków, w tym eksport na dużą skalę, oraz sieci przestępczości zorganizowanej kontrolujące te rynki dzięki korupcyjnym powiązaniom we wszystkich gałęziach władzy.

Republika Środkowoafrykańska (RŚA)

• Stolica: Bangi
• Ludność: 5,2 mln

Kraj położony w Afryce Środkowej graniczy z Sudanem, Sudanem Południowym, DRK, Republiką Konga, Kamerunem i Czadem. Należy do najsłabiej zaludnionych, najbiedniejszych i najbardziej niebezpiecznych państw nie tylko Afryki, ale także świata. W Globalnym Indeksie Pokoju RŚA znajduje się głęboko w czerwonej strefie – na 150. miejscu na 163 kraje.

Od ponad dekady kraj pogrążony jest w wojnie domowej, której towarzyszą konflikt zbrojny, niepokoje społeczne, niestabilność polityczna i powszechna przemoc wobec cywilów. Te warunki, połączone z ciężkim kryzysem humanitarnym, bardzo utrudniają prowadzenie statystyk. W rezultacie RŚA nie pojawia się w Globalnym badaniu zabójstw, Indeksie Przestępczości Numbeo ani Indeksie Bezpieczeństwa.

Różne instytucje międzynarodowe wyrażały poważne obawy dotyczące handlu ludźmi. Ofiarami są zarówno mieszkańcy kraju, jak i cudzoziemcy, zwłaszcza uchodźcy z państw sąsiednich, uznawani za szczególnie narażonych. Trwający konflikt i nieszczelne granice doprowadziły do dużego popytu na nielegalną broń palną i lekką. W niektórych przypadkach, według Globalnego Indeksu Przestępczości Zorganizowanej, ten nielegalny handel kontrolują oficerowie wojskowi.

Grupy zbrojne biorą udział niemal w każdym rodzaju działalności przestępczej – od nielegalnego wydobycia i porwań po przemyt oraz handel dzikimi zwierzętami. Ponadto w kraju działa wiele małych gangów. Nie są częścią żadnej zorganizowanej rebelii, ale zajmują się kradzieżą bydła, napaściami, rozbojami i nielegalnym handlem złotem, diamentami oraz bronią. Dla wielu osób tego rodzaju przestępczość zastępuje stałą pracę z powodu braku alternatywnych źródeł dochodu. Skrajnie trudna sytuacja gospodarcza i humanitarna zmusza wielu urzędników państwowych oraz funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa do współpracy z gangami.

Kamerun

• Stolica: Jaunde
• Ludność: 29,7 mln

Kamerun leży w Afryce Środkowej i uchodzi za jeden z bardziej samowystarczalnych krajów kontynentu, jednak niemal połowa jego mieszkańców żyje poniżej granicy ubóstwa. Sytuacja szybko się pogarsza z powodu kryzysu humanitarnego wywołanego konfliktem zbrojnym. Widać to w danych Institute for Economics and Peace: Kamerun zajmuje 12. miejsce w Globalnym Indeksie Terroryzmu, co stawia go w czerwonej strefie obok innych niestabilnych krajów Sahelu i Bliskiego Wschodu. W Globalnym Indeksie Pokoju zajmuje 137. miejsce, a w Indeksie Rządów Prawa – 133.

Przestępczość zorganizowana w Kamerunie jest napędzana przez grupy terrorystyczne, separatystyczne milicje i młodzieżowe gangi miejskie. Ich działalność obejmuje ataki, porwania dla okupu, wymuszenia, przemyt, handel narkotykami i bronią, kradzieże oraz pranie pieniędzy. Tożsamość tych osób bywa trudna do ustalenia, ponieważ wielu przyjeżdża z krajów sąsiednich specjalnie po to, by „pracować” w tych sieciach.

Do innych poważnych problemów należą powiązania części urzędników państwowych z grupami przestępczymi, szeroko rozpowszechniona korupcja, nielegalny wyrąb lasów, związany z eksportem drewna do Europy i Azji, oraz kłusownictwo. Z powodu tych czynników Kamerun utracił już kilka gatunków zwierząt, w tym gepardy i nosorożce czarne.

Najczęstsze pytania o najbardziej niebezpieczne kraje Afryki

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów