Jakie zwierzę zabija najwięcej ludzi w Afryce?

Afryka to kontynent, na którym ludzie żyją w kruchej równowadze z naturą. Występują tu jedne z najniebezpieczniejszych stworzeń na Ziemi – od dużych drapieżników po drobne owady – a spotkanie z nimi może skończyć się śmiercią. W tym artykule Altezza Travel sprawdzamy, które zwierzęta zabijają w Afryce najwięcej ludzi.

7. Bawół

Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody na świecie żyje około 400 000 bawołów afrykańskich. Choć są roślinożercami, odpowiadają za około 200 zgonów ludzi rocznie.

Bawoły od dawna należą do „Zwierząt Wielkiej Piątki”, obok lwów, lampartów, nosorożców i słoni. Dziś termin ten funkcjonuje głównie w kontekście safari i turystyki przyrodniczej, ale pierwotnie oznaczał najgroźniejsze zwierzęta Afryki według myśliwych.

Wciąż budzą respekt wśród myśliwych: specjalistyczne magazyny łowieckie, które niestety nadal istnieją, podkreślają, że polowanie na bawoły wymaga skrajnej ostrożności, dużych umiejętności i zespołu co najmniej 3 myśliwych. Najczęściej atakowani są właśnie myśliwi i rolnicy. Bawoły szarżują, gdy ktoś narusza ich terytorium albo gdy wyczują zagrożenie dla młodych. Są inteligentne, nieprzewidywalne, agresywne i potrafią bronić się w skoordynowany sposób.

6. Lew

Według World Wildlife Fund na wolności pozostało około 20 000–25 000 lwów. Niemal wszystkie żyją w Afryce, a około 700 w Indiach. Badanie z 2024 roku wskazuje, że lwy mogą odpowiadać nawet za 250 zgonów ludzi rocznie. Choć nie prowadzi się globalnych statystyk, udokumentowano wiele takich zdarzeń i ich przyczyn.

Pod koniec XIX wieku para lwów znana jako ludożercy z Tsavo atakowała robotników budujących most na rzece Tsavo w Kenii. Liczbę ofiar śmiertelnych w ciągu 9 miesięcy szacuje się na 28–135 osób. Raport Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) podaje, że w 1. połowie XX wieku lwy we wschodniej Afryce zabiły około 1 500 osób w ciągu 15 lat. W latach 1990–2005 zginęło około 600 osób, a co najmniej 300 zostało rannych.

Ponieważ lwy zazwyczaj nie traktują ludzi jako zdobyczy, naukowcy analizowali przyczyny tych ataków. Eksperci wskazali kilka czynników:

• Konflikt ludzi z dzikimi zwierzętami na terenach wiejskich, gdzie ludzie, zwierzęta gospodarskie i drapieżniki często korzystają z tego samego obszaru
• Epidemie chorób wśród zwierząt gospodarskich lub susze, które zmniejszają liczebność naturalnych ofiar i zmuszają lwy do szukania innych źródeł pożywienia
• Choroba lub uraz, przez które lwy wybierają łatwiejszą zdobycz
• Nieumyślne przyzwyczajenie do ludzkiego mięsa po żerowaniu na niepogrzebanych szczątkach – na przykład podczas epidemii, wojen albo, w odległej przeszłości, wzdłuż szlaków handlu niewolnikami

5. Słoń

Słonie zabijają co roku około 500 osób lub więcej. Aby zrozumieć skalę i geografię tego konfliktu, trzeba spojrzeć na jego tło. Jeszcze kilka stuleci temu po afrykańskich sawannach wędrowało szacunkowo 25 mln słoni. Do 1980 roku populacja spadła poniżej 2 mln, a do 2025 roku do 415 000, co postawiło gatunek w sytuacji zagrożenia wyginięciem. Nie wynika to wyłącznie z kłusownictwa, choć polowania trofealne nadal są popularne.

Słonie są ogromnymi roślinożercami i potrzebują dziennie około 150 kg pożywienia oraz 200 l wody. Aby zaspokoić te potrzeby, przemierzają rozległe obszary, ale ich siedliska kurczą się przez rozrastające się wsie, pola uprawne i infrastrukturę.

Podobnie jak inne dzikie zwierzęta, słonie tracą siedliska i coraz częściej konkurują z ludźmi o dostęp do wody i pożywienia. Ta rywalizacja bywa śmiertelna dla obu stron. Ponieważ w Afryce żyje największa populacja słoni (w Azji jest ich tylko 40 000–50 000), to właśnie tutaj dochodzi do większości ofiar wśród ludzi i słoni.

4. Hipopotam

Choć hipopotamy nie należą do Wielkiej Piątki, odpowiadają za mniej więcej tyle samo zgonów ludzi co słonie – około 500 rocznie. Przyczyny i okoliczności są podobne: ludzie wkraczają w ich siedliska i zajmują coraz większe obszary. Hipopotamy, powszechnie znane z agresji, znajdują się przy tym w jeszcze bardziej wrażliwej sytuacji.

Po pierwsze, hipopotamy są zwierzętami słodkowodnymi, żyjącymi w płytkich jeziorach, rzekach lub na bagnach. Ich skóra musi pozostawać wilgotna, dlatego dostęp do wody jest warunkiem przetrwania. Ogranicza to ich możliwości wędrówek na duże odległości po lądzie i zwiększa prawdopodobieństwo kontaktu z ludźmi, którzy również potrzebują dostępu do źródeł wody. Ataki na kąpiących się mieszkańców pobliskich wiosek albo rybaków, którzy podpływają zbyt blisko stada, nie należą do rzadkości.

Po drugie, w niektórych regionach Afryki mięso hipopotamów bywa jedzone, a ich kły mają wartość na czarnym rynku jako zamiennik kości słoniowej. To również znacząco zwiększa ryzyko konfliktu ludzi z dzikimi zwierzętami, choć bezpośredniej uderza w populację hipopotamów. Według World Population Review w Afryce pozostało zaledwie 125 000–148 000 hipopotamów.

3. Krokodyl

Na świecie te drapieżniki zabijają do 1 000 osób rocznie. Krokodyle zamieszkują rzeki, jeziora, a czasem także wody przybrzeżne – czyli miejsca, w których często dochodzi do kontaktu z ludźmi. W Afryce występuje 5 gatunków krokodyli, a największym i najniebezpieczniejszym jest krokodyl nilowy. Dorasta do 5,5 m długości i waży ponad 500 kg.

Nie ma oficjalnych, spójnych statystyk dotyczących ataków krokodyli w Afryce. Dostępne dane są sprzeczne i obejmują różne okresy. Niektóre źródła twierdzą, że krokodyle zabijają obecnie około 300 osób rocznie; inne odwołują się do skoków w latach 40. i 50. XX wieku, gdy olbrzymie gady miały rzekomo zabijać około 1 000 osób rocznie. Żadne z tych twierdzeń nie jest jednak poparte oficjalną dokumentacją.

W 2019 roku Simon Pooley, badacz środowiska związany z Birkbeck, University of London, opublikował opracowanie zestawiające dane o atakach krokodyli nilowych na ludzi z 67 lat (1949–2016). Badacze udokumentowali 214 potwierdzonych przypadków, z których większość wydarzyła się w rzekach w gorącym sezonie, między grudniem a marcem. Eksperci wiążą to z porą deszczową (wyższy poziom wody utrudnia dostrzeżenie krokodyli) oraz okresem rozrodu, gdy zwierzęta stają się bardziej agresywne. Ofiarami najczęściej były osoby młode, poniżej 15 lat, podczas kąpieli lub łowienia ryb.

2. Węże

Węże, mimo zwykle niewielkich rozmiarów, zabijają znacznie więcej ludzi niż większość dużych zwierząt i stanowią dużo poważniejsze zagrożenie. Wynika to z ich szerokiego zasięgu siedlisk: można je spotkać na sawannach, w widnych lasach, na skalistych wzgórzach, mokradłach, a nawet w dużych miastach. W Afryce żyje około 400 gatunków węży, z czego około 30 jest jadowitych.

Co roku kąsane są setki tysięcy ludzi; odnotowuje się 20 000–30 000 zgonów. Najczęściej odpowiada za nie czarna mamba, powszechnie uznawana za najbardziej śmiercionośnego węża kontynentu. W niektórych przypadkach, jeśli ofiara nie otrzyma pomocy medycznej, śmierć może nastąpić w ciągu kilku godzin – zwykle między 4. a 16. godziną od ukąszenia. Wysoka śmiertelność wynika w dużej mierze z braku szybkiego leczenia.

Najbardziej narażeni są mieszkańcy terenów wiejskich. Często nie są w stanie dotrzeć na czas do szpitala z surowicą przeciwjadową albo zamiast tego szukają pomocy u lokalnych uzdrowicieli. Ziołowe metody, co nietrudno przewidzieć, są nieskuteczne. Ofiary umierają albo doznają trwałego uszczerbku na zdrowiu.

Do innych bardzo niebezpiecznych węży należą kobry, żmije i boomslang (wąż z rodziny połozowatych). Boomslang uchodzi za najbardziej jadowitego węża Afryki, ale w przeciwieństwie do agresywnej czarnej mamby jest płochliwy i rzadko kąsa ludzi.

1. Komary

To komary uchodzą za najbardziej śmiercionośne zwierzęta Afryki, a także całej planety – zabijają setki tysięcy ludzi rocznie. Zagrożenie nie tkwi w samym komarze, lecz w chorobie, którą przenosi: malarii.

Według Światowej Organizacji Zdrowia w latach 2000–2022 na świecie odnotowano 2,1 mld przypadków malarii i 11,7 mln zgonów. Zdecydowana większość – 82% przypadków i 94% zgonów – przypadła na kraje afrykańskie. Innymi słowy, w Afryce co roku na malarię choruje ponad 230 mln osób, a ponad 500 000 umiera z jej powodu. Choroba jest szczególnie groźna dla osób o osłabionej odporności, zwłaszcza dzieci i kobiet w ciąży.

Malarię wywołują pasożyty, które przedostają się do krwiobiegu przez ukąszenie komara. Pierwsze objawy (gorączka, ból głowy, dreszcze) pojawiają się w ciągu 2 tygodni od zakażenia. Przy szybkim leczeniu powrót do zdrowia trwa zwykle tylko kilka dni. Nieleczona choroba przybiera jednak ciężką postać, prowadząc do osłabienia, splątania, drgawek i trudności z oddychaniem. Na tym etapie ryzyko zgonu gwałtownie rośnie.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów