Ciekawostki o Parku Narodowym Serengeti

Park Narodowy Serengeti jest częścią ekosystemu o tej samej nazwie i jednym z najsłynniejszych obszarów chronionych w Afryce. Zajmuje niemal 15 000 km². To zarazem najstarszy park narodowy w Tanzanii – utworzony w 1951 roku, a w 1981 roku wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Bezkresne sawanny, bogactwo dzikiej przyrody i osobliwe zjawiska geologiczne dobrze oddają charakter Serengeti. Przez park przebiega szlak Wielkiej Migracji gnu, a właśnie tutaj można spotkać słynną afrykańską Wielką Piątkę: słonie, lwy, bawoły, nosorożce i lamparty.

W najnowszym artykule zebraliśmy najciekawsze fakty o Parku Narodowym Serengeti.

Fakty o jednym z najstarszych ekosystemów świata

Ekosystem Serengeti to region geograficzny w Tanzanii. Jego obszar chroniony obejmuje około 30 000 km², w tym Park Narodowy Serengeti i kilka innych rezerwatów. Należy do najstarszych ekosystemów na Ziemi i ma ogromne znaczenie ekologiczne. Żyje tu wielka różnorodność gatunków, także endemicznych, niewystępujących nigdzie indziej na świecie.

1. Kopjes: niezwykłe zjawisko geologiczne

W Parku Narodowym Serengeti można zobaczyć niezwykłą formację geologiczną znaną jako kopjes. To pradawne skały krystaliczne przebijające się przez warstwę gleby i odsłaniające granitowe wychodnie wznoszące się na kilka metrów. Gdy miększe skały ulegają erozji, pojawiają się poszarpane granitowe wierzchołki, modelowane i rozłupywane przez silne wiatry oraz wahania temperatury. Te formacje, zwane kopjes, tworzą nagrzane słońcem skały, na których chętnie odpoczywają lwy. Dają cień i dobry punkt obserwacyjny, pozwalając zwierzętom schronić się przed intensywnym słońcem i kontrolować otoczenie.

Kopjes są charakterystycznym elementem krajobrazu Serengeti – zielonymi oazami pośród rozległych równin. Wspierają setki gatunków roślin i tętnią życiem owadów, jaszczurek, węży oraz drobnych gryzoni. To często najlepsze miejsca do obserwacji lwów, gepardów i lampartów szukających wytchnienia od słońca.

2. Wulkan Ol Doinyo Lengai

Położony w pobliżu Parku Narodowego Serengeti wulkan Ol Doinyo Lengai jest jednym z najmłodszych i najbardziej aktywnych wulkanów Afryki Wschodniej. Wyróżnia się tym, że wyrzuca lawę węglanową, inną niż bogata w krzemionkę lawa typowa dla większości wulkanów. Ten rzadki typ lawy, wzbogacony sodem i potasem, może wydobywać się przy stosunkowo niskiej temperaturze – 500–600°C. Zamiast zwykłej jaskrawej czerwieni ma barwę ciemnobrązową lub czarną, jest wyjątkowo płynna i chłodna, a jej pochodzenie wciąż pozostaje zagadką.

Ol Doinyo Lengai wznosi się na 1 962 m n.p.m. Bogata w składniki odżywcze lawa węglanowa spływa ze szczytu ku pobliskim równinom Serengeti, użyźniając glebę. Masajowie, rdzenni mieszkańcy tego obszaru, czczą wulkan jako „Górę Boga”.

Fakty o dzikich zwierzętach Serengeti

Dokładne policzenie zwierząt w parku narodowym jest trudne, ponieważ graniczy on z innymi rezerwatami, a dzikie zwierzęta swobodnie przemieszczają się między obszarami. Szacunki dają jednak wyobrażenie o ogromnej bioróżnorodności Serengeti.

Na przykład Tanzania Wildlife Research Institute (TAWIRI) oszacował lokalną populację słoni na około 7 000 osobników w 2020 roku, a w tym samym roku naliczono około 60 000 bawołów. Encyclopedia Britannica podaje, że w parku żyje około 3 000 lwów. Największą sławę Serengeti przynosi jednak majestatyczna Wielka Migracja gnu, której przyjrzymy się dalej.

1. Wielka Migracja gnu

Każdego roku ponad 1 mln gnu, którym towarzyszą setki tysięcy zebr i gazeli, tworzy ogromne stada przemierzające bujne równiny w poszukiwaniu pożywienia. Migracja zatacza rozległą pętlę zgodnie z ruchem wskazówek zegara: zaczyna się w tanzańskim Parku Narodowym Serengeti i sięga kenijskiego rezerwatu Maasai Mara. To droga pełna zagrożeń – od zdradliwych przepraw przez rzeki pełne krokodyli po rozległe terytoria patrolowane przez wielkie koty, wypatrujące najsłabszych osobników w stadach. Ten dramatyczny spektakl natury powtarza się od tysięcy lat.

Między listopadem a styczniem migracja wraca do Tanzanii – zwierzęta z kenijskiego rezerwatu Maasai Mara przemieszczają się przez Park Narodowy Serengeti w stronę Obszaru Chronionego Ngorongoro. W lutym i marcu przechodzą głównie przez południowe Serengeti, a w kwietniu kierują się na zachód, ku rzece Grumeti. Gdy w Tanzanii zaczyna się pora deszczowa, od maja do czerwca, stada nadal przesuwają się na zachód, przekraczając rzeki Mbalageti i Grumeti. Pora sucha rozpoczyna się w lipcu, skłaniając roślinożerców do marszu na północ, w stronę granicy z Kenią, którą zwykle osiągają pod koniec września. W październiku część zwierząt wraca do Maasai Mara w poszukiwaniu świeżej wody i pastwisk.

2. Serengeti ma największą populację lwów na świecie

Serengeti wyróżnia się bogatą bioróżnorodnością i jedną z najwyższych koncentracji lwów na świecie. Szacunki wskazują, że w parku żyje około 3 000 tych zwierząt. Lwy tworzą stada, w których zwykle jest do 3 samców i kilka samic, najczęściej z jedną dominującą samicą. To lwice odgrywają główną rolę podczas polowań.

W czasie Wielkiej Migracji gnu lwy korzystają z obfitego źródła pożywienia, ale poza okresem migracji polują także na inne zwierzęta, między innymi bawoły. Posługują się złożonymi i różnorodnymi formami komunikacji, w tym bogatym repertuarem odgłosów, oraz utrzymują ścisłą hierarchię społeczną regulującą relacje w stadzie.

W Serengeti można obserwować te majestatyczne zwierzęta w ich naturalnym środowisku. Przyzwyczajone do obecności ludzi lwy nie unikają obserwatorów, co pozwala na bliskie spotkania z dziką przyrodą. Taka bliskość pomaga podróżnym odwiedzającym Park Narodowy Serengeti lepiej zrozumieć złożone struktury społeczne i zachowania lwów na wolności.

3. Czarne nosorożce w Serengeti

Serengeti jest także domem nosorożca czarnego – jednego z najbardziej rozpoznawalnych, a zarazem krytycznie zagrożonych gatunków Afryki. Ten duży ssak sawanny bardzo ucierpiał wskutek kłusownictwa. World Wildlife Fund podaje, że populacja nosorożca czarnego spadła z około 70 000 osobników w latach 60. XX wieku do zaledwie 2 400 na początku lat 90. Dzięki działaniom ochronnym liczebność wzrosła do około 5 000, jednak gatunek wciąż pozostaje w krytycznym niebezpieczeństwie.

Frankfurt Zoological Society (FZS)Frankfurt Zoological Society (FZS) to międzynarodowa organizacja ochrony przyrody założona w 1858 roku, z siedzibą we Frankfurcie nad Menem w Niemczech. Prowadzi inicjatywy służące zachowaniu bioróżnorodności oraz ochronie dzikich zwierząt i ekosystemów na obszarach chronionych na całym świecie. stoi na czele działań na rzecz ochrony nosorożców czarnych, szczególnie w rejonie Moru Kopjes w Serengeti. Rangerzy parkowi starannie chronią te zwierzęta, a od niedawna umożliwiają odwiedzającym odpłatny dostęp do miejsc ich obserwacji.

Fakty o ludziach Serengeti

Serengeti ma nie tylko znaczenie ekologiczne, lecz także ważną rolę kulturową, społeczną i gospodarczą w Tanzanii. Okoliczne ziemie zamieszkują Masajowie, rdzenna społeczność Afryki Wschodniej. Park narodowy przyciąga podróżnych z całego świata, wspierając lokalne zatrudnienie i dochody kraju. Jego popularność pomaga też zwracać uwagę na znaczenie ochrony dzikiej przyrody na świecie.

1. Plemię Masajów

Masajowie, jedno z najstarszych plemion Afryki, żyją w bliskim związku z naturą i w dużej mierze poza współczesną cywilizacją. Zachowują dawne zwyczaje i mówią językiem maa, używanym przez około 15 grup etnicznych. Choć suahili i angielski są językami urzędowymi Tanzanii, wielu Masajów posługuje się 2 albo 3 językami.

Współcześni przedstawiciele tej społeczności utrzymują się z hodowli bydła. Wielu nadal nie umie czytać ani pisać, ale sprawnie posługuje się włóczniami, łukami i innymi rodzajami własnoręcznie wykonanej broni. Dziś kontaktują się ze światem zewnętrznym, lecz w ograniczonym stopniu, nie pozwalając, by nowoczesne udogodnienia zbyt głęboko przeniknęły do wspólnoty i naruszyły tradycyjny rytm życia.

Podczas podróży do Tanzanii zobaczysz Masajów w charakterystycznych strojach, a być może także ich rytuały. W dużych miastach wielu członków społeczności porzuciło tradycyjny tryb życia, szukając zarobku – pozują do zdjęć z turystami i sprzedają pamiątki.

2. Gwiazdy Hollywood odwiedzają Serengeti

Park Narodowy Serengeti należy do legendarnych miejsc na Ziemi, które przyciągają zarówno zwykłych podróżnych, jak i świat celebrytów. W 2006 roku słynna para Will Smith i Jada Pinkett-Smith świętowała tam rocznicę ślubu. Zatrzymali się w luksusowym hotelu na terenie prywatnych Singita Grumeti Reserves.

Później, w 2011 roku, Serengeti odwiedzili Angelina Jolie i Brad Pitt. Widziano ich podczas safari, w czasie Wielkiej Migracji. W tym samym roku do Tanzanii przyjechał hollywoodzki aktor Leonardo DiCaprio, aktywny obrońca środowiska. Odwiedził Serengeti, aby osobiście przyjrzeć się niszczycielskim skutkom kłusownictwa i nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami. Następnie przekazał 1 mln USD na rzecz Grumeti Fund, organizacji zajmującej się ochroną dzikiej przyrody Serengeti.

W 2019 roku park odwiedził brytyjski podróżnik i prezenter telewizyjny Bear Grylls, powszechnie znany jako gospodarz popularnego programu „Man vs. Wild” na kanale Discovery. Grylls wziął udział w wydarzeniu, którego celem było zebranie funduszy na odbudowę populacji gatunków zagrożonych. W ramach kampanii fundraisingowej uczestniczył w 24-godzinnym wyzwaniu survivalowym w parku i zebrał ponad 800 000 USD.

3. Królewscy goście

Serengeti przyciągało także członków brytyjskiej rodziny królewskiej. Na przykład William i Harry odwiedzili je w 1991 roku wraz z ojcem i matką – księżną Dianą.

W 2018 roku książę Cambridge odwiedził Tanzanię jako prezes United for Wildlife i patron Tusk Trust, przed organizowaną w tym samym roku przez rząd Wielkiej Brytanii konferencją Illegal Wildlife Trade Conference.

Fakty o ochronie dzikiej przyrody w Serengeti

Unikatowy ekosystem Serengeti jest ważnym dziedzictwem przyrodniczym dla całej społeczności międzynarodowej. Ochrona populacji dzikich zwierząt na tym obszarze stanowi priorytet nie tylko dla Tanzanii, lecz także dla całej Afryki. Szacuje się, że w ekosystemie Serengeti ginie rocznie około 100 000 zwierząt. Dlatego inicjatywy ochronne pozostają jednym z najważniejszych punktów agendy rządowej. Ich fundamenty stworzył jeszcze w latach 60. XX wieku Bernhard Grzimek.

1. Bernhard Grzimek i jego syn Michael: „Serengeti nie może umrzeć”

„Serengeti nie może umrzeć” to dzieło przełomowe w historii Serengeti i całej Afryki. Jego autor, Bernhard Klemens Maria Grzimek, był niemieckim zoologiem i podróżnikiem, przez wiele lat dyrektorem ogrodu zoologicznego we Frankfurcie. Film dokumentalny, a później książkę pod tym samym tytułem, stworzył wspólnie z synem Michaelem, który tragicznie zginął podczas zdjęć. W 1960 roku film otrzymał Oscara dla najlepszego filmu dokumentalnego.

Dlaczego więc film i książka mają tak duże znaczenie dla historii Tanzanii, a szczególnie Serengeti? Wszystko zaczęło się wtedy, gdy po wielu latach izolacji Afryka stała się w XX wieku dostępna dla reszty świata. Rozwój transportu lotniczego otworzył kontynent przed uprzemysłowionymi krajami Zachodu, które najpierw przyniosły wojny, a potem swoje systemy kolonialne, powodując poważne szkody w nietkniętej dotąd przyrodzie.

Myśliwi, kłusownicy i przemytnicy wywozili stąd tony futer, rogów, ciosów i skór krokodyli. W rezultacie populacje wielu zwierząt zaczęły kurczyć się w katastrofalnym tempie. Bernhard Grzimek postanowił położyć kres tej dewastacji i włożył ogromny wysiłek w ratowanie bioróżnorodności kontynentu.

Po wojnie Grzimek został mianowany dyrektorem ogrodu zoologicznego we Frankfurcie, który był wówczas niemal całkowicie zniszczony. Początkowo, razem z młodszym synem, podróżował do Afryki, aby kupować zwierzęta dla zoo. Gdy jednak zobaczył przerażające sceny rozgrywające się na wcześniej nietkniętych, dziewiczych terenach, był wstrząśnięty.

Wspólnie z Michaelem rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę kampanię ratowania populacji dzikich zwierząt. Grzimek konsultował się z rządami młodych państw afrykańskich, aktywnie uczestniczył w tworzeniu parków narodowych, rozwijał turystykę i pozyskiwał sprzęt techniczny potrzebny do ochrony przyrody. Niemal wszystkie dochody z książek i filmów przeznaczał na fundusz ochrony gatunków zagrożonych. Razem z synem prowadził także szeroko zakrojone badania naukowe. Lecąc małym samolotem nad kontynentem, śledzili trasy migracji zwierząt, aby właściwie wyznaczyć granice parków narodowych.

W „Serengeti nie może umrzeć” Grzimek opisał niezwykłe zwierzęta Afryki oraz życie i zwyczaje lokalnych plemion. Książkę przetłumaczono na 30 języków, a łączny nakład sięgnął dziesiątek milionów egzemplarzy. Najważniejszą misją tego dzieła było jednak zwrócenie uwagi opinii publicznej na problem ochrony przyrody, który przybierał ogromne rozmiary. Autorzy znakomicie wywiązali się z tego zadania.

Dziś możemy podziwiać surową, pierwotną przyrodę sawanny i jej niezwykłych mieszkańców w dużej mierze dzięki wysiłkom Bernharda i Michaela Grzimków.

2. Serengeti De-Snaring Project

Kłusownictwo jest poważnym problemem Serengeti, podobnie jak wielu innych regionów Afryki. Wciąż stanowi duże zagrożenie dla przetrwania słoni, nosorożców i innych gatunków zwierząt, których populacje szybko maleją. Wspólny projekt Tanzanian National Parks (TANAPA) i Frankfurt Zoological Society (FZS) ma na celu tropienie kłusowników oraz oczyszczanie obszarów chronionych z sideł zastawianych tam, gdzie aktywność dzikich zwierząt jest największa.

Projekt Serengeti De-Snaring pomaga organizować i szkolić specjalne grupy rangerów, które współpracują z administracją parku narodowego przy wyszukiwaniu i neutralizowaniu sideł zastawionych przez kłusowników.

Altezza Travel również aktywnie uczestniczy w realizacji projektu. Co miesiąc przekazujemy darowizny w wysokości 500–700 USD, przeznaczane na paliwo do samochodów patrolowych, żywność i wynagrodzenia rangerów. Mimo już osiągniętych znaczących rezultatów TANAPA i FZS nadal zachęcają darczyńców do dołączenia do inicjatywy i wsparcia ochrony surowej, pierwotnej przyrody, ważnej nie tylko dla Afryki, lecz także dla całego świata. Szczegóły programu i możliwości udziału można znaleźć na oficjalnej stronie FZS.

FAQ o Serengeti

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów