Dujker Abbotta, rzadki mieszkaniec lasów Kilimandżaro

W lasach Kilimandżaro żyją niewielkie antylopy znane jako dujkery Abbotta. Ten endemiczny dla Tanzanii gatunek bada się rzadko, ponieważ dujkery znikają przy pierwszym sygnale zagrożenia.

Mimo tej trudności chętnie pokazujemy nasze zdjęcia dujkerów Abbotta i przybliżamy ich sposób życia. W artykule sprawdzamy, gdzie żyją, skąd wzięła się ich nazwa i dlaczego uznaje się je za gatunek zagrożony.

Co oznacza nazwa „dujker Abbotta”?

Nazwa „dujker” pochodzi albo od afrikaansowego słowa duik, albo od niderlandzkiego duiken – oba oznaczają „zanurzać sięNiderlandzkie słowo „duiker” tłumaczy się jako „nurek” lub „płetwonurek”. Używa się go także w afrikaans, języku wywodzącym się z dialektów niderlandzkich w epoce kolonialnej i używanym w południowej Afryce, gdzie występuje kilka gatunków dujkerów. Z Afryki Południowej słowo to rozprzestrzeniło się na cały świat. Naukowcy opisali kilkadziesiąt różnych gatunków dujkerów.”. Te tanzańskie endemity słyną z tego, że przy zagrożeniu natychmiast znikają w zaroślach. Człon „Abbotta” upamiętnia naukowca, który jako pierwszy je opisał.

Czasem można spotkać zapis z jedną literą „T” – „Abbot's duiker”. To po prostu częsty błąd.

Jak rzadki jest dujker Abbotta?

Dujkery Abbotta są skrajnie rzadkie i trudne do badania. Obserwacje tych antylop zdarzają się tak sporadycznie, że większość wiedzy pochodzi z analizy odchodów, zdjęć i nagrań z fotopułapek oraz porównań z innymi gatunkami dujkerów. Pierwszą fotografię takiego dujkera opublikowano dopiero w 2005 roku – nie wykonał jej człowiek, lecz kamera ustawiona w lesie.

Dokładna liczebność dujkerów Abbotta nie jest znana, ale szacunki wskazują, że żyje ich nie więcej niż 1 500, a populacja nadal maleje.

Dlaczego dujker Abbotta jest zagrożony?

Dujkery Abbotta padają ofiarą pułapek zastawianych dla mięsa, a ich leśne siedliska są wycinane. Tracą przez to zarówno bezpieczne kryjówki, jak i źródła pokarmu. Wraz z postępującym wyrębem lasów rośnie zagrożenie dla wielu zwierząt, w tym dla dujkerów Abbotta. Gatunek ten uznaje się za zagrożony wyginięciem.

Gdzie żyją dujkery Abbotta?

Dujkery te występują wyłącznie w kilku górskich lasach Tanzanii:

• góry Udzungwa;
• zachodnie góry Usambara;
• Kilimandżaro;
• Wyżyna Południowa;
• góry Rubeho.

Istnieje też przypuszczenie, że niewielkie populacje mogły przetrwać w wysoko położonym Parku Narodowym Kitulo oraz na górze Rungwe. Ich płochliwy, nocny tryb życia sprawia jednak, że bardzo trudno je obserwować.

Podsumowując, dujker Abbotta należy do najrzadszych gatunków dujkerów. Więcej o innych gatunkach dujkerów w Afryce przeczytasz na naszym blogu. Znajdziesz tam informacje o ich zwyczajach i cechach, które wyróżniają te płochliwe leśne antylopy.

Jak nasz zespół sfotografował dujkera Abbotta?

Część zespołu Altezza Travel mieszka w Machame, na południowym zboczu Kilimandżaro, niedaleko granicy lasu. Choć na co dzień skupiamy się przede wszystkim na organizowaniu starannie przygotowanych wypraw na Kilimandżaro, praca w Tanzanii oznacza również bliski kontakt z lokalną społecznością. Nasze projekty często wpisują się w misję społeczną Altezza Travel, w tym działania związane z ochroną dzikich zwierząt i roślin.

Angażujemy się na przykład w duży projekt Serengeti De-snaring, w ramach którego patrole rangerów odnajdują i usuwają sidła kłusowników. Altezza Travel wspiera też darowiznami sanktuarium nosorożców czarnych Mkomazi. Możesz przeczytać o młodym nosorożcu, którego objęliśmy opieką. Pracowaliśmy również z dujkerami – oto historia Nyasi, małej antylopy, którą pomogliśmy przywrócić do zdrowia.

W regionie Kilimandżaro kupujemy wylesione tereny, aby ponownie obsadzić je drzewami. W porze suchej aktywnie uczestniczymy w gaszeniu pożarów lasów na Kilimandżaro, a w parku narodowym ustawiliśmy także kontenery przeciwpożarowe. Uważnie przyglądamy się życiu lasu Kilimandżaro, badamy jego ptaki i innych leśnych mieszkańców.

W lesie ustawiliśmy kilka fotopułapek, aby sprawdzić, czy pojawiają się tam rzadkie zwierzęta. Zarejestrowaliśmy koczkodany czarnosiwe, ratele miodożerne, świnie zaroślowe, duże ptaki i innych znanych mieszkańców tutejszych lasów. Zaskoczenie było duże, gdy na nagraniach pojawił się tak rzadki gatunek jak dujker Abbotta.

W październiku 2022 roku kamera uchwyciła dujkera z rudawą grzywką, jedną z charakterystycznych cech tych antylop. Ponieważ dujkery te są głównie nocne, szczególnie interesujące jest to, że osobnik został sfotografowany w ciągu dnia. Warto też zwrócić uwagę na jego uszkodzone prawe ucho – może wskazywać na niedawne spotkanie z drapieżnikiem.

Kilka dni później to samo zwierzę znów pojawiło się przed kamerą, tym razem o porze typowej dla dujkerów – nocą.

Inna nasza kamera sfotografowała kolejnego dujkera tego samego gatunku. Ten osobnik miał nieuszkodzone ucho i wyraźnie odmienne ubarwienie pyska. Pojawił się za dnia. Widać go na pierwszym zdjęciu w tym artykule.

Kilku użytkowników iNaturalist, popularnej sieci skupiającej zawodowych biologów i miłośników przyrody, potwierdziło, że były to rzeczywiście dujkery Abbotta. Zdjęcia dowodzą, że te rzadkie antylopy zamieszkują lasy Kilimandżaro.

Co wiemy o dujkerach Abbotta?

Przedstawiciele tego gatunku są dość duzi i na tle innych dujkerów uchodzą za prawdziwych olbrzymów. Dorosłe dujkery Abbotta mogą ważyć do 60 kg, podczas gdy większość pozostałych dujkerów waży mniej niż 25 kg. Zwykle osiągają 65–75 cm wysokości w kłębie. Zarówno samce, jak i samice mają dobrze rozwinięte rogi, długości około 10 cm. Podstawowe ubarwienie ciała jest czerwonobrązowe, co odzwierciedla nazwa gatunkowa spadix („czerwonobrązowy” po łacinie). Ich grzywki często są intensywnie pomarańczowe, choć czasem przybierają bladoszary odcień.

Karta gatunku:

Nazwa zwyczajowa: dujker Abbotta  

Nazwa naukowa: Cephalophus spadix  

Gromada: ssaki  

Kontynent: Afryka  

Długość życia: 11 lat  

Dieta: roślinożerna  

Wysokość: 70 cm w kłębie  

Masa ciała: 55 kg

Status ochrony: zagrożony (EN)  

Obecny trend populacji: spadkowy

Wygląd tych antylop jest dobrze udokumentowany, ale badań genetycznych pozostaje niewiele – opublikowano tylko 1 pracę naukową z 2014 roku. Zachowanie dujkerów Abbotta w dużej mierze pozostaje tajemnicą, ponieważ trudno je znaleźć i badać, zwłaszcza ze względu na ich nocny tryb życia.

Dujkery Abbotta preferują lasy górskie, gęste zarośla i mokradła. Zwykle żyją na wysokości od 1 300 do 2 800 m n.p.m. Tam, gdzie pokarmu jest dużo, a warunki są bezpieczne, pojedynczy dujker zajmuje terytorium o powierzchni około 1 km². W mniej sprzyjającym środowisku może potrzebować nawet 10 razy więcej przestrzeni. To zwierzęta terytorialne i zwykle prowadzą samotniczy tryb życia.

W naturze ich głównym zagrożeniem są lamparty. Na bardziej otwartych terenach polują na nie także lwy, hieny cętkowane, pytony i orły koronne.

Najważniejsza aktywność dujkerów, czyli poszukiwanie pożywienia, odbywa się nocą. W ciągu dnia wolą odpoczywać, ukryte w gęstym podszycie i wysokich trawach. Żywią się głównie owocami, liśćmi, kwiatami i innymi częściami roślin. Pewnego razu fotopułapka badacza uchwyciła jednak dujkera Abbotta niosącego w pysku coś, co wyglądało na niewielkie zwierzę – być może żabę.

Skoro inne gatunki dujkerów obserwowano przy zjadaniu ptasich jaj, a nawet polowaniu na nisko lecące ptaki, mięsożerne zachowania u tych antylop nie są całkowitym zaskoczeniem. Zdarzają się jednak stosunkowo rzadko.

Jak William Abbott odkrył dujkera Abbotta?

Dujkera Abbotta jako pierwszy opisał amerykański naukowiec William Louis Abbott. Był lekarzem i przyrodnikiem z zamiłowaniem do wypraw badawczych. Podczas podróży gromadził liczne okazy roślin i zwierząt z różnych części świata. Oprócz kolekcji przyrodniczej zebrał także etnograficzny zbiór artefaktów, który później przekazał różnym muzeom, zwłaszcza Smithsonian Institution w Stanach Zjednoczonych. Żył na przełomie XIX i XX wieku, a jego wkład w naukę pozostaje istotny nawet 100 lat po jego ekspedycjach.

W latach 1888–1889 Abbott dotarł z ekspedycją na Kilimandżaro, gdzie odkrył i opisał dużego dujkera. Przez kolejne 100 lat niemal nie pojawiały się nowe obserwacje dujkerów Abbotta, a wiedza o nich praktycznie nie posuwała się naprzód. Zainteresowanie gatunkiem odżyło dopiero w ostatnich 30 latach.

William Abbott podróżował i dokumentował zwierzęta oraz rośliny aż do lat 20. XX wieku. Odwiedził Madagaskar i inne wyspy Oceanu Indyjskiego, a także Indie, Singapur i Chiny. Po zbudowaniu szkunera przez 10 lat żeglował między wyspami Azji Południowo-Wschodniej, stale powiększając swoją kolekcję tropikalną. Nawet gdy wskutek choroby częściowo stracił wzrok, zdołał odwiedzić Haiti i Dominikanę.

Nazwiskiem Abbotta nazwano wiele zwierząt. Do najbardziej znanych należą gibon szary Abbotta, jaszczurka grzebieniasta Abbotta i gekon dzienny Abbotta (Phelsuma abbotti).

Jego nazwisko noszą także ptaki, między innymi gąsienicojadek karłowaty (Celebesica abbotti), głuptak Abbotta i szpak Abbotta.

Szpak Abbotta

Choć dujker Abbotta jest endemitem Tanzanii, szpak Abbotta występuje zarówno w Tanzanii, jak i w sąsiedniej Kenii, ale tylko w kilku niewielkich, odizolowanych obszarach. Należą do nich lasy Kilimandżaro i Mount Kenya oraz kilka innych regionów. Siedliska szpaka są pofragmentowane, a postępująca utrata lasów stanowi jedno z głównych zagrożeń dla jego przetrwania. W 2020 roku gatunek wpisano na Czerwoną listę IUCN jako zagrożony. Obecną populację szacuje się na 1 000–2 500 dorosłych osobników i niestety jej liczebność nadal spada.

Ptaki te zamieszkują lasy górskie na wysokości od 1 800 do 2 600 m n.p.m. Preferują wysokie drzewa o szerokich koronach, gdzie mogą polować na owady i znajdować owoce. Jednym z ich ulubionych przysmaków są owoce afrykańskiego derenia (Cornus volkensii).

Szpaki Abbotta żyją w małych stadach i przemieszczają się na krótkich dystansach, zależnie od owocowania pobliskich drzew. Aby je odnaleźć i rozpoznać, często trzeba wspiąć się wysoko w las. Ich upierzenie, jak u wszystkich szpaków, jest opalizujące. Głowa, grzbiet i pierś są kruczoczarne, natomiast boki i brzuch mają kremowobiały kolor. Samce i samice wyglądają podobnie.

W przyszłości planujemy odnaleźć i sfotografować tego stosunkowo rzadkiego ptaka na Kilimandżaro, a wynikami oczywiście się podzielimy. Tymczasem zachęcamy do lektury o krawczyku długodziobym, innym fascynującym ptaku endemicznym dla Tanzanii. Ponieważ pozostało już bardzo niewiele osobników, współpracujemy z Nature Tanzania, aby pomóc chronić jego populację w lesie Amani w północno-wschodniej Tanzanii.

W Tanzanii żyje wiele zwierząt, które znacznie łatwiej odnaleźć i sfotografować niż dujkery Abbotta. Altezza Travel organizuje safari w parkach narodowych Tanzanii. Zapraszamy do wspólnej podróży przez dzikie obszary i obserwacji życia tutejszej przyrody.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów