Strefy klimatyczne Kilimandżaro: od tropików po śniegi

Kilimandżaro, wznoszące się na 5 895 m n.p.m., jest najwyższym szczytem Afryki. Dla wspinaczy to przejście przez zaskakująco różnorodne klimaty i krajobrazy. W miarę nabierania wysokości otoczenie zmienia się wyraźnie: od gęstego lasu deszczowego, przez surową pustynię alpejską, aż po pokryty śniegiem wierzchołek. Na Kilimandżaro mieści się niemal cały przekrój wysokogórskiej Afryki.

W tym artykule przyglądamy się 5 głównym strefom klimatycznym Kilimandżaro i wyjaśniamy, czym wyróżnia się każda z nich. Znajdziesz tu także praktyczne wskazówki dotyczące pogody w poszczególnych strefach oraz ubioru odpowiedniego na każdy etap wejścia.

5 odrębnych stref klimatycznych Kilimandżaro

Zbocza Kilimandżaro dzielą się na wyraźne strefy klimatyczne, z własnym krajobrazem, roślinnością, pogodą i światem zwierząt. Miłośnicy gór, którzy decydują się wejść na Kilimandżaro, przechodzą przez te strefy jedna po drugiej, obserwując mocne zmiany otoczenia. Trekking na Uhuru Peak bywa porównywany do podróży z tropików na biegun północny. Oto dlaczego.

Na zboczach Kilimandżaro znajduje się 5 stref klimatycznych zmieniających się wraz z wysokością:

• strefa upraw
• strefa lasu deszczowego
• strefa wrzosowisk i wysokogórskich łąk
• strefa afroalpejskiej pustyni
• strefa arktyczna.

Przejdźmy przez kolejne strefy klimatyczne Kilimandżaro i zobaczmy, jak zmieniają się warunki podczas podejścia. Dzięki temu łatwiej zrozumiesz, na co trzeba być przygotowanym na każdym etapie wejścia.

Strefa upraw

Najniżej położoną strefą klimatyczną Kilimandżaro jest strefa upraw. Dawniej porastał ją bushlandBushland to typowa dla Afryki Wschodniej formacja roślinna. Tworzą ją niskie drzewa i krzewy, czasem tak gęste, że niemal nie do przejścia. Od sawanny różni się większym udziałem krzewów i drzew, a od woodlandu niższymi drzewami. Dzikie roślinożerne zwierzęta żerują w bushlandzie, a zwierzęta domowe są tam wypasane, stopniowo przerzedzając roślinność. Dziś niemal cały bushland Kilimandżaro zniknął, ponieważ osady ludzkie rozszerzyły się w tej strefie klimatycznej aż po granicę lasu. z rozproszonymi krzewami, dziś jednak dominują tu zamieszkane osady. Mieszkańcy uprawiają rośliny na żyznej glebie wulkanicznej, zmieniając krajobraz tego pasa wysokościowego. Szczególnie wyraźnie widać to na południowych i zachodnich zboczach; północna i wschodnia strona są bardziej suche.

Wysokość: 800–1 800 m n.p.m.

Krajobraz: Okolicę znaczą wioski ludu Chagga, gospodarstwa i rozległe pola uprawne. Najczęściej uprawia się tu kukurydzę, banany i kawę. Szczególnie dobrze w bogatej w składniki glebie wulkanicznej rośnie kawa z Tanzanii, znana z wyrazistego smaku i wysokiej klasy ziaren.

Temperatura w dzień: od +21 do +32°C.

Temperatura w nocy: od +15 do +27°C.

Zwierzęta, które można tu zobaczyć: koczkodany niebieskie, galago, żenety, cywety, ibisy, dzioborożce, wiewiórki, mangusty, a czasem także góraliki drzewne oraz inne gatunki żyjące w pobliżu osad ludzkich.

Miłośnicy ptaków mogą wypatrywać efektownych nektarników o opalizującym upierzeniu, długoogoniastych czepig oraz melodyjnych dzierzb.

Jeśli interesują Cię zwierzęta gospodarskie, przy drogach często zobaczysz bydło zebu z charakterystycznym garbem, powszechnie hodowane w tutejszych wioskach.

Czego spodziewać się w tej strefie: Wejścia rozpoczynają się w strefie lasu deszczowego, tuż za terenami uprawnymi. W niższych partiach znajdują się hotele, w których podróżni odpoczywają przed trekkingiem i po zejściu. W ciepłych miesiącach w ciągu dnia wystarczą T-shirt i szorty. Wieczorami oraz w porze deszczowej przydadzą się długie spodnie, koszule i lekkie kurtki. W okolicy są też malownicze wodospady dostępne podczas wycieczek; najpopularniejsze i najbardziej widokowe są wodospady Materuni.

Strefa lasu deszczowego

Za osadami zaczyna się górska strefa tropikalnego lasu deszczowego. W tym ciągłym, ciemnozielonym pasie nie wolno prowadzić upraw ani działalności gospodarczej, ponieważ obszar należy do Parku Narodowego Kilimandżaro. Bramy parku wyznaczają wejście do strefy lasu deszczowego i początek chronionego, górskiego terenu.

Nazwa tej strefy wynika z rocznych opadów sięgających 2 000 mm. Około 96% wody Kilimandżaro pochodzi właśnie z tego lasu. Najgęstszy porasta południowe zbocza, a ku wschodowi i zachodowi roślinność staje się rzadsza. Na północnych zboczach spotyka się więcej drzew iglastych. Strefa lasu deszczowego jest najbardziej zróżnicowaną biologicznie częścią masywu, z dużą liczbą gatunków roślin i zwierząt.

Wysokość: 1 800–2 800 m n.p.m.

Krajobraz: Górski las okrywa zbocza Kilimandżaro, szczególnie od strony południowej. Rośnie tu najwyższe drzewo Afryki, Entandrophragma excelsum, osiągające do 81,5 m. Różnorodna mieszanka gatunków drzew i innych roślin tworzy odporny ekosystem, który przyciąga bogaty świat ptaków. Rzeki biorące początek wyżej na masywie nabierają tu siły i spadają po stromych, skalistych stokach w formie imponujących wodospadów. Bambusowe zagajniki częściej występują na północy i północnym zachodzie.

Temperatura w dzień: od +15 do +20°C.

Temperatura w nocy: od +4 do +15°C.

Zwierzęta, które można tu zobaczyć: Gerezanki czarno-białe, z długimi puszystymi ogonami i efektowną sierścią, należą do najbardziej charakterystycznych gatunków lasu. Spotkanie innych zwierząt zależy od uważności i odrobiny szczęścia. W lesie żyją także miodożery, świnie rzeczne oraz różne leśne antylopy, w tym rzadki dujker Abbotta, endemiczny dla tego regionu. Oprócz gerezanek można spotkać koczkodany niebieskie i pawiany oliwkowe.

Do najbardziej skrytych mieszkańców lasów Kilimandżaro należą lamparty, cywety, żenety i mangusty. Na zachodnich zboczach oraz nieco wyżej, na plateau Shira, można czasem dostrzec lwy. Na tych wysokościach zachodnie i północne zbocza bywają również miejscem żerowania słoni, bawołów, dużych antylop trzcinowych, a nawet żyraf.

W lesie występuje wiele ptaków, w tym endemiczne szlarniki Kilimandżaro oraz zachwycająco ubarwiony turak Hartlauba.

Czego spodziewać się w tej strefie: Las będzie pierwszym etapem podejścia na Kilimandżaro i ostatnim etapem zejścia. Na przejście tej części trasy rekomendujemy T-shirt i spodnie trekkingowe. Warto mieć przy sobie polar oraz odzież chroniącą przed wiatrem i deszczem. Najlepiej sprawdzą się lekkie buty trekkingowe.

Strefa wrzosowisk i wysokogórskich łąk

Na wysokości około 2 800 m n.p.m. ciemnozielony las przechodzi w strefę klimatyczną znaną jako strefa wrzosowisk i wysokogórskich łąk. Najbardziej rzucają się tu w oczy ogromne krzewy wrzośców rozrzucone po krajobrazie. Przestrzeń staje się otwarta, a drzewa znikają. Podłoże usiane jest głazami i skałami wulkanicznymi porośniętymi trawami; na plateau Shira pojawiają się też podmokłe fragmenty terenu. Rośliny żyjące na tej wysokości przystosowały się do surowych warunków: magazynują wodę w łodygach i liściach, znoszą niskie temperatury oraz silny wiatr. Zwierząt jest tu niewiele, a większe gatunki widuje się rzadko.

Wysokość: 2 800–4 000 m n.p.m.

Krajobraz: Ta strefa klimatyczna bywa określana jako niższa pustynia alpejska. Ma półalpejski charakter, z dość zielonymi fragmentami porośniętymi trawami, krzewami i roślinami kwitnącymi. Kwiaty nie są szczególnie jaskrawe, ale dodają koloru brunatnozielonym górskim łąkom.

W końcu na trasie pojawiają się niezwykłe wysokie rośliny: olbrzymie lobelie i starce Kilimandżaro (Dendrosenecio kilimanjari). Dla osób, które nie znają gór Afryki Wschodniej, mogą wyglądać niemal nierealnie. Niektóre dorastają do 10 m. We mgle sprawiają szczególnie tajemnicze wrażenie, przypominając wielkie kandelabry.

W pogodne dni strefa ta otwiera spektakularne widoki na okoliczne krajobrazy, w tym Mount Pare, sąsiedni wulkan Meru, a czasem także Mount Kenya, zależnie od miejsca obserwacji.

Temperatura w dzień: od +10 do +21°C.

Temperatura w nocy: od -1 do +10°C.

Zwierzęta, które można tu zobaczyć: Wśród większych zwierząt mogą pojawić się elandy, pospolite dujkery, skoczniki skalne, bawoły, a czasem słonie i likaony. Jak wspomniano wcześniej, na plateau Shira sporadycznie widuje się lwy migrujące przez tę strefę. Uważni podróżnicy mogą też dostrzec myszy trawne czteropręgie i inne gryzonie.

Najczęściej spotykanym ptakiem w tej okolicy jest kląskawka wrzosowiskowa. Warto spoglądać w niebo: można zobaczyć duże ptaki drapieżne, takie jak myszołów augur, myszołów górski, orzeł koronny i orłosęp brodaty. W tej strefie żyją także liczne kruki białoszyje, łatwo rozpoznawalne po dużych rozmiarach i jasnych plamach na karku.

Czego spodziewać się w tej strefie: To otwarty teren, z niewielką ilością cienia w słoneczne dni, dlatego okulary przeciwsłoneczne i kapelusz z szerokim rondem są niezbędne. Wysoka wilgotność utrzymuje się tu niemal stale. Powyżej 3 000 m n.p.m. często idzie się przez chmury i mgłę, dlatego potrzebne są kurtki wodoodporne oraz poncza. Rozsądnie jest założyć spodnie warstwowo, z membranowymi spodniami na wierzchu, bo na tej wysokości trzeba liczyć się z wiatrem i deszczem. To także dobry moment, aby przejść na solidne buty trekkingowe, dające lepsze wsparcie i ochronę.

Strefa afroalpejskiej pustyni

Powyżej wrzosowisk rozciąga się surowa, skalista pustynia, gdzie krajobraz usiany jest kamieniami i niemal pozbawiony roślinności. Przetrwać potrafią tu głównie mchy i porosty. Klimat tej strefy często opisuje się słowami: „lato każdego dnia i zima każdej nocy”. Wahania temperatury są gwałtowne – od 25°C w dzień po lekkie przymrozki nocą.

Wysokość: 4 000–5 000 m n.p.m.

Krajobraz: Strefę tę często nazywa się pustynią alpejską. Ze względu na jej szczególną florę i faunę trafniejsza jest jednak nazwa: pustynia afroalpejska. Miejscami nadal rosną trawy, ale naturalnej roślinności jest bardzo mało. W rejonie Mawenzi widać ostre, skierowane ku górze formacje skalne, a kamieniste siodło łączy Mawenzi z centralną kopułą Kibo.

Temperatura w dzień: od -5 do +25°C.Znaczne dobowe wahania temperatury w tej strefie wynikają z intensywnego promieniowania słonecznego i wysokiego parowania. Przy braku chmur i pyłu rozpraszających światło słońce bezpośrednio ogrzewa skały, a te szybko oddają ciepło otaczającemu powietrzu. Na tej wysokości rzadsza atmosfera zatrzymuje mniej ciepła, więc wymiana energii ze skalistym podłożem zachodzi bardzo szybko. Nocą, bez światła słonecznego, ogrzane powietrze równie szybko się wychładza.

Temperatura w nocy: od -12 do +4°C.

Zwierzęta, które można tu zobaczyć: Zwierzęta zapuszczające się do tej strefy zwykle tylko przez nią przechodzą, migrując między zboczami. Odnotowywano tu elandy, lamparty, serwale i likaony. Nie ma jednak stałych mieszkańców tej części masywu. Naukowcy badający wysokogórską pustynię Kilimandżaro skupiają się najczęściej na owadach. Niektóre ptaki, na przykład kruki i duże drapieżniki, mogą przemieszczać się w ten rejon, ale nie zostają tu na stałe.

Czego spodziewać się w tej strefie: Przygotuj się na ostre słońce w dzień i mróz nocą. Ponieważ chmury filtrujące światło znajdują się niżej, ochrona skóry przed promieniowaniem ultrafioletowym jest bardzo ważna. Rano i wieczorem ubieraj się warstwowo: polar, ocieplana kurtka, ciepłe spodnie, skarpety, buff i pozostała odzież termiczna będą potrzebne. Nocą kluczowy jest dobry śpiwór oraz źródła ciepła. Trzeba unikać wychłodzenia i pilnować, aby ciało oraz ubrania pozostawały suche. Na tej wysokości łatwo o objawy ostrej choroby wysokościowej, dlatego warto być gotowym na wymagania, jakie stawia Kilimandżaro.

Strefa arktyczna

To ostatnia strefa dla wspinaczy zmierzających na Uhuru Peak. Powyżej 5 000 m n.p.m. warunki pogodowe przypominają Arktykę. W dzień trzeba liczyć się z intensywnym promieniowaniem słonecznym, a nocą temperatura może gwałtownie spaść. Lodowce przy szczycie bywają ukryte pod śniegiem, który utrzymuje się przez wiele dni lub tygodni.

Wysokość: 5 000–5 895 m n.p.m.

Krajobraz: To zimna strefa szczytowa Kilimandżaro, gdzie skały często przykrywa śnieg utrzymujący się także w ciągu dnia. Kopuła Kibo obejmuje krater, a po dotarciu do niego pozostaje już około 150 m do Uhuru Peak, najwyższego punktu Kilimandżaro na wysokości 5 895 m n.p.m. Największe pola lodowcowe leżą po północnej i wschodniej stronie krateru, a mniejsze lodowce rozproszone są także w innych częściach masywu.

Temperatura w dzień: od -12 do -4°C.

Temperatura w nocy: od -30 do -7°C.

Zwierzęta, które można tu zobaczyć: Żadnych. Jedynymi gośćmi w tym surowym środowisku są kruki białoszyje, ale nie zatrzymują się tu długo. Historyczne doniesienia o dużych zwierzętach w tej części masywu są rzadkie. Najbardziej znany przypadek to zamarznięte ciało lamparta opisane przez Richarda Reuscha i przywołane przez Ernesta Hemingwaya w książce „Śniegi Kilimandżaro”. Inna relacja wspomina o 5 likaonach, które dotarły na szczyt. Pierwszego odkrycia dokonano w 1926 roku, drugie zdarzenie miało miejsce w 1962 roku. Ogólnie rzecz biorąc, spotkanie żywych zwierząt jest tu bardzo mało prawdopodobne. W lodowcach wciąż można jednak czasem natrafić na zamarznięte szczątki zwierząt.

Czego spodziewać się w tej strefie: Medycyna górska klasyfikuje tę strefę jako „wysokość ekstremalną”. Przygotuj się na mróz, ostre słońce i suche powietrze, które szybko odwadnia organizm. Załóż całą ciepłą odzież, którą masz ze sobą.

Chcesz dowiedzieć się więcej o Kilimandżaro? Przeczytaj inne artykuły o Kilimandżaro i wyprawach górskich na naszym blogu.

Jeśli jesteś gotów na wejście na Kilimandżaro i chcesz w ciągu 1 tygodnia przejść od tropikalnych krajobrazów po arktyczny lód, nie opuszczając Tanzanii, dołącz do naszych grupowych wypraw na Kilimandżaro. Doświadczeni i dobrze przygotowani przewodnicy Altezza Travel poprowadzą Cię przez wszystkie strefy klimatyczne, aż zobaczysz dach Afryki z bliska.

Chcesz dowiedzieć się więcej o wyprawach w Tanzanii?

Skontaktuj się z naszym zespołem. Znamy najważniejsze miejsca w całej Tanzanii. Nasi konsultanci wypraw, pracujący u podnóża Kilimandżaro, chętnie podpowiedzą i pomogą zaplanować podróż dopasowaną do Ciebie.

Zobacz więcej ciekawych artykułów